Τετάρτη, 1 Ιανουαρίου 2014

ΤΑΙΝΙΕΣ ΓΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ (κι όχι για τα συνήθη νεοελληνικά "κανόνια")

ΛΟΥΣΤΡΟ ΠΑΠΟΥΤΣΙΩΝ
(ένα παραμύθι τού 20ου αιώνα, από τον Βιττόριο Ντε Σίκα)



        
Δείτε την εδώ ψηφιακά αποκατεστημένη με ελληνικούς υπότιτλους: http://www.youtube.com/watch?v=WFfDDusfHko


Είναι ίσως κοινοτοπία να επαναλάβει κάποιος ότι η αληθινή τέχνη μπορεί να γεννηθεί μόνο εκεί όπου υπάρχουν αληθινοί άνθρωποι. Άνθρωποι που έτυχε να ζουν σε κακούς καιρούς και που δοκιμάζονται σκληρά (και, όχι σπάνια, να πέφτουν αγωνιζόμενοι), ή άνθρωποι που έτυχε να ζουν σε καλύτερους καιρούς, αλλά με προσωπικότητα τόσο αυτόνομη και ιδιαίτερη, ώστε να νιώθουν ότι πνίγονται από τον γενικό εφησυχασμό. 
Σχετικά με την πρώτη κατηγορία αληθινών ανθρώπων, οι ψυχολογικές και συνειδησιακές συνέπειες της κοινωνικής αποσάθρωσης που προκαλείται από τις καταστάσεις τής συνήθους ανισορροπίας του καπιταλισμού (οικονομικές κρίσεις και καταστροφές της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας), ενέπνευσαν μερικές από τις συναρπαστικότερες στιγμές του παγκόσμιου κινηματογράφου. Σε αυτή την διεθνή πολιτισμική συνεισφορά πρέπει βέβαια να μπει ένα "πλην Λακεδαιμονίων ρωμηοελλήνων", στην επικράτεια των οποίων ουδέποτε υπήρξε οικονομική κρίση -αφού ουδέποτε υπήρξε οικονομική ανάπτυξη έστω και με την πιο χυδαία καπιταλιστική έννοια- παρά μόνο τα "κανόνια" της τριτοκοσμικής νεοβυζαντινής ρεμούλας, που σκάνε με τον πλέον αναμενόμενο τρόπο, από την αρχή κιόλας τού "ελεύθερου εθνικού βίου" (και τα οποία, δια του χαρακτηριστικού νεοελληνικού στρουθοκαμηλισμού, "φορτώνονται"  στην εκάστοτε πλησιέστερη χρονικώς διεθνή οικονομική κρίση). 

Την ταινία Λούστρο Παπουτσιών τού Βιττόριο Ντε Σίκα τήν είχα δει, φοιτητής ακόμα, στην κινηματογραφική λέσχη του πανεπιστημίου μου, πριν από εικοσιπέντε περίπου χρόνια. Την ξαναείδα πρόσφατα σε "edizione restaurata digitale" και δεν μπόρεσα να μην κάνω κάποιες γενικότερες σκέψεις.




Aπό όχι και λίγους, η ταινία αυτή του Ντε Σίκα θεωρείται (μαζί βεβαίως με τον Κλέφτη Ποδηλάτων τού ιδίου) ο Παρθενώνας της κινηματογραφικής τέχνης. Μάλιστα ο Όρσον Ουέλλς είχε πει για τον Ντε Σίκα, ότι είναι ο σκηνοθέτης που "κατάφερε το αδιανόητο: εξαφάνισε την κάμερα".
Ο πρωτότυπος τίτλος Sciuscià προέρχεται από παραφθορά/σύντμηση των αγγλικών λέξεων "shoe shine", όπως τις είχαν αντιγράψει εξ ακοής τα χιλιάδες ορφανά ή εγκαταλειμμένα αγόρια στην κοινωνικοοικονομικά διαλυμένη από τον φασισμό και τον πόλεμο Ιταλία του 1945, τα οποία γυάλιζαν τα παπούτσια των αμερικανών στρατιωτών, για να επιβιώσουν. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Ντε Σίκα, πρόθεσή του ήταν να φτιάξει "ένα παραμύθι του 20ου αιώνα".





Σχεδόν κάθε σκηνή αυτής της "παιδοκεντρικής" ταινίας είναι ένα -συχνά ντροπιαστικό- μάθημα ζωής για ενήλικους.
Μάλιστα θα έλεγα ότι, αν και δεν είναι με τίποτα παιδική, δίνει αυθεντικά πρότυπα και διευρύνει για πάντα τον ορίζοντα και των παιδιών που θα τη δουν (και, εννοείται, θα τη συζητήσουν μετά με τους γονείς τους). 
Είναι επίσης και απαγγελία κατηγορίας εναντίον ενός Συστήματος (όχι μόνο οικονομικού) που στραγγαλίζει εν τη γενέσει του ό,τι ευγενέστερο διαθέτει από τη φύση του ο άνθρωπος. Γιατί, αν και ξεκινάει σαν δροσερή και "φευγάτη" (όπως δηλαδή οι μικροί πρωταγωνιστές της), στο τέλος της θα κάνει πολλά στομάχια να σφιχτούν. Ίσως αυτό να την κάνει να φανεί απαισιόδοξη για κάποιους. Προσωπικά ποτέ δεν δέχτηκα ότι μπορεί να υπάρχει απαισιόδοξη τέχνη. Η δουλειά της τέχνης είναι να ξύνει πληγές και να θέτει τα Τρομερά Ερωτήματα με τον σωστό τρόπο, με αφοβία, αταραξία, αξιοπρέπεια, χιούμορ και κυρίως χωρίς εθελοτυφλία. Η σωστή διατύπωση ενός οποιουδήποτε ερωτήματος είναι κιόλας ο μισός δρόμος για την απάντησή του. Με αυτή την έννοια, το γεγονός ότι υπάρχουν τέτοια αριστουργήματα είναι ήδη από μόνο του αισιόδοξο. Σε τελική ανάλυση, αν είναι να αξιολογούμε την αισιοδοξία της τέχνης μόνο με κριτήρια "χάππυ εντ", τότε η μόνη αισιόδοξη "τέχνη" που πιθανώς απομένει είναι τα αισθηματικά μυθιστορήματα τσέπης που πουλιούνται στα περίπτερα.



Ο Ντε Σίκα δεν χάνει ούτε στιγμή το μέτρο, δεν καταφεύγει σε δοκιμασμένα κολπάκια για εύκολους μελοδραματισμούς, δεν προσπαθεί να εκβιάσει συγκινήσεις, ή να βγάλει επιτηδευμένο γέλιο (αμίμητη η μόλις ενός δευτερολέπτου βουβή σκηνή όπου διακωμωδούνται κάποιοι νοσταλγοί-λείψανα τού μουσολινικού καθεστώτος). Και βέβαια, ούτε κατά διάνοια δεν ηθικολογεί. Οι εικόνες του διαθέτουν λακωνική οικονομία, δύναμη και πληρότητα. Χρησιμοποιώντας την κάμερα με τρόπο τόσο επιδέξιο που είναι σαν να την καταργεί, "εγκαταλείπει" τον θεατή μέσα στην ιστορία αφήνοντάς του τη νοητική και συναισθηματική πρωτοβουλία.





Ιδιαίτερα προσεγμένη είναι και η μουσική (όπως άλλωστε και στον Κλέφτη Ποδηλάτων), η οποία δεν έχει απλό συνοδευτικό ρόλο, αλλά εκλύεται κυριολεκτικά από την εικόνα, με τρόπο που να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της. 


Ο Βιττόριο Ντε Σίκα με αυθεντικούς ανήλικους λούστρους της Ρώμης κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων τού Sciuscià, το 1945

Όλες οι ταινίες του εκείνης της περιόδου είναι γυρισμένες με τον πιο ηρωικό τρόπο: χαμηλού προϋπολογισμού και επιπλέον με ηθοποιούς αληθινούς ανθρώπους της καθημερινής αγωνίας (όχι σαν κάτι εκατομμύρια ξεβολεμένους "αγανακτισμένους" ψηφοφόρους και συνδαιτημόνες του Πάγκαλου), που υποδύονται τον εαυτό τους κάτω από την διακριτική και εμπνευσμένη καθοδήγησή του. Ο Ντε Σίκα γύριζε επί έναν σχεδόν χρόνο στους δρόμους της Ρώμης παρατηρώντας και μελετώντας τη ζωή των ανήλικων λούστρων, αλλά και όλων των αυθεντικών χαρακτήρων της αληθινής ζωής. Οι ερμηνείες που καταφέρνει να αποσπάσει από αυτούς τους άσχετους με ηθοποιΐα ανθρώπους είναι τόσο ολοκληρωμένες και σύγχρονες, που τύφλα να 'χουν οι "επαγγελματίες" και οι κάτοχοι Όσκαρ.Ταινίες που καταργούν τα σύνορα μεταξύ τής ζωής και της τέχνης, κάνοντάς τες να αλληλοεξυψώνονται η μία μέσω της άλλης. Και φυσικά απολύτως επίκαιρες, όπως παραμένει πάντα κάθε μεγάλη τέχνη.




Το ερώτημα είναι: γιατί δεν φτιάχτηκαν ποτέ ταινίες τέτοιου επιπέδου στη Νεοελλάδα, παρ' όλο που ο νεοέλληνας βολεύεται να αυθυποβάλλεται και να κορδώνεται αλαζονικά, ότι έχει περάσει από τόσo δύσκολες καταστάσεις ... όσο κανένας άλλος λαός; 

Aν ο κινηματογράφος (τουλάχιστον ο θεωρούμενος ως ποιοτικός) είναι ο πιο σύγχρονος τρόπος που μια κοινωνία "βλέπει" τον εαυτό της, το παρελθόν της και το παρόν της, τότε στα καθ' ημάς, την κινηματογραφικώς νοούμενη εθνική (μή)ματιά, τήν έχουν κατά κανόνα αναλάβει -και καπαρώσει- επί δεκαετίες, κλίκες αργόστροφων σταλινικών με δυσκολία έκφρασης (βλ. π.χ. Θόδωρος Αγγελόπουλος). 
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ακόμα κι αν υπήρχαν στην Ελλάδα σκηνοθέτες εξίσου σπουδαίοι π.χ. με τον Ντε Σίκα  (κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει κάτι τέτοιο) είναι μάλλον απίθανο ότι θα έβρισκαν έμπνευση για κάτι πραγματικά συναρπαστικό (π.χ. είναι δυνατόν να εμπνευστείς από την αυτοκτονία ενός εβδομηνταεφτάχρονου συνταξιούχου έξω από τη Βουλή, ο οποίος αντί να στρέψει το πιστόλι, που προνομιακά κρατούσε, εναντίον ενός πολιτικού, ή μπάτσου, προτίμησε να αυτοπυροβοληθεί σαν κάτι φανατικούς θρησκευάμενους ανατολίτες, που αυτοπυρπολούνται δημόσια;). Ο απλός λόγος είναι ότι πρόκειται για μια κοινωνία, απέραντης επιδερμικότητας, βαθύτατης υποκρισίας και με παντελή απουσία στοιχείων αυθεντικότητας και πραγματικής ταυτότητας. Ας μην ξεχνάμε ότι εθνικός ήρωας του ρωμηοέλληνα είναι εδώ και αιώνες ο γνωστός μας Καραγκιόζης, ένας φιλοτομαριστής, κουτοπόνηρος, βολεψοκωλάκιας και λαμόγιο, ένας ύπουλος καρμίρης που έβγαζε το κόμπλεξ του και την κακία του σε όλους όσους απλώς περνούσαν έξω από το σπίτι του, πότε καυχησιάρης και πότε κλαψομούνης, ένας εκ του ασφαλούς (τζάμπα)μάγκας που, αναλόγως ποιόν είχε μπροστά του, πότε πούλαγε νταηλίκι και πότε μεταμορφωνόταν σε δουλοπρεπή κότα, ένας διπρόσωπος που πότε παρίστανε συμφεροντολογικά τον αφελή και πότε πούλαγε "εξυπνάδα", ένας ανύπαρκτος που δίδασκε την πουστιά και την ίντριγκα στα παραμελημένα παιδιά του και που εξαπατούσε διαρκώς τη γειτονιά νομίζοντας ότι δεν γίνεται αντιληπτός  από ... τα "κορόιδα". 
Μια "επικαιροποιημένη" βερσιόν του θα μπορούσε να είναι και ο σημερινός νεόπτωχος -και επί έτη χαζοχαρούμενος δανειολήπτης, αρπακτικό ευρωεπιδοτήσεων και ψευτονεόπλουτος κουραδόμαγκας- του Ελλαδιστάν (γιατί ούτε καν αληθινούς νεόπλουτους δεν κατάφερε ποτέ να βγάλει αυτή η χώρα). Το θύμα-ψώνιο της αρπαχτής του χρηματιστηρίου, που πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένος. Ο εθνικά υπερήφανος μπουνταλάς, διοργανωτής των "πιο πετυχημένων ολυμπιακών αγώνων που έγιναν ποτέ" - και που οι "μίζες" τους συνέβαλαν καθοριστικά στο να ανέβει το δημοσιονομικό έλειμμα στον "θεό". Ο ευλαβικός τηλεθεατής-φερέφωνο των καναλιών της κρατικοδίαιτης επιχειρηματικής διαπλοκής, ο οποίος τόσα χρόνια ούρλιαζε σαν προγραμματισμένος για ... αποκρατικοποιήσεις και "μεταρρυθμίσεις" (και που τώρα τις βρίσκει μπροστά του, στα διαλυμένα νοσοκομεία και σχολεία). Το ελληνοχριστιανικό ποίμνιο της  κρατικοδίαιτης Εκκλησίας Α.Ε., το οποίο έτρεχε κατά εκατομμύρια στις "λαοσυνάξεις" του χουντικού αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου διαιωνίζοντας τον βυζαντινισμό και τον μεσαίωνα. Ο εθνικά υπερήφανος ανιστόρητος χάφτης εθνικών μύθων όπως το "έπος του '40" και η "εθνική αντίσταση". Ο κ. "Ξέρεις ποιός είμαι 'γω, ρε;". Ο αλαζονικός, άχρηστος και αγράμματος δημόσιος καρεκλοκένταυρος, αυτό το παράσιτο, που όλοι ξέρουν ότι διορίστηκε γλείφοντας κατουρημένες κομματικές ποδιές και που σήμερα, όπου το πελατειακό κράτος -προσποιείται ότι- συμμαζεύει τα άπλυτά του, είναι χεσμένος από τον φόβο του. Ο βλαχαδερός ψηφοπελάτης, ή το κομματόσκυλο-"παράγοντας" που (τα) συνέτρωγε με τους Πάγκαλους, ή τους Τομπούλογλου ("μαλάκας είμαι να μην 'κονομήσω κι εγώ;") και τώρα, επειδή δεν υπάρχει τίποτα άλλο να "σαβουρώσει", έχει μετακινηθεί (σαν αχάριστος και έρμαιο, που είναι) στον ΣΥΓΥΡΙΖΑ και στη Χρυσή Αβγή. 
Ούτε καν μια φτηνιάρικη φαρσοκωμωδία συνοικιακού βίντεο κλαμπ δεν θα μπορούσε να εμπνευστεί κάποιος από μια τέτοια εθνική "κουλτούρα". 

Μια κοινωνία με πρότυπο έναν τέτοιον θλιβερά ανώριμο εθνικό "ήρωα", ποτέ δεν θα τολμήσει να διδαχτεί από τα πανάξιά της στραπάτσα, ούτε να απεικονίσει/αντιμετωπίσει αυτοκριτικά τον εαυτό της, όπως π.χ. ανέλαβε να κάνει για λογαρισμό της ιταλικής ο Ντε Σίκα και οι σκηνοθέτες της γενιάς τού ιταλικού νεορεαλισμού. Παρεμπιπτόντως, ένα πιο πρόσφατο παράδειγμα υποδειγματικής εθνικής κινηματογραφικής αυτοκριτικής βρίσκουμε στον σύγχρονο γερμανικό κινηματογράφο: ταινίες όπως Η Γέφυρα (1959), Η χαμένη τιμή τής Καταρίνα Μπλουμ (1975), Στάλινγκραντ (1993), Η Πτώση (2004), Το Κύμα (2008), ή Το Σύμπλεγμα Μπάαντερ-Μάινχοφ (επίσης του 2008), αποδεικνύουν ότι με τέτοια ακριβή ματιά  στο παρελθόν της και με τέτοιο κατακτημένο επίπεδο αυτογνωσίας, δεν είναι καθόλου τυχαίο που η γερμανική κοινωνία έχει (ξανα)βρεθεί στην πρωτοκαθεδρία του παγκόσμιου πολιτισμού, οικονομίας, επιστήμης κ.λπ., παρ' όλο που βγήκε δύο φορές κατεστραμμένη από ισάριθμους παγκοσμίους πολέμους. Αντιθέτως, η χαρακτηριστική ρωμέικη κλαψομουνίαση, το -φτηνιάρικο, ή "έντεχνο"- μελό, η φτιασιδωμένη επιδερμικότητα και ο στρουθοκαμηλίστικος κοινωνικοϊστορικός "προβληματισμός", ακόμα κι αν επενδύονται με την πλέον κουλτουριάρικη προβειά,  συνθέτουν το σήμα κατατεθέν του νεοελληνικού "σοβαρού" κινηματογράφου (κάποιες φωτεινές εξαιρέσεις όπως π.χ. του Γιώργου Πανουσόπουλου, ή του Νίκου Κούνδουρου, ή τού εκ Κύπρου Μιχάλη Κακογιάννη, απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα).

Η νεοελληνική κοινωνία δεν έχει (και δεν θέλει να) μάθει να αυτοδιαλέγεται. Ο (β)ρωμηός είναι γεννημένος Καραγκιόζης και τέτοιος έχει επιλέξει να παραμείνει, χωρίς καμμία δυνατότητα να μετατρέψει σε εμπειρίες όσα τρομερά ισχυρίζεται ότι τού έχουν συμβεί στην Ιστορία (ή "Ιστορία") του. Οι αντιδράσεις τού εθνικού του προτύπου είναι και οι μόνες που μπορεί να εκδηλώνει, τόσο στις εύκολες, όσο και στις  δύσκολες περιστάσεις τής καθημερινότητας ή τής Ιστορίας. Λόγω της χαμερπούς στάσης του και του ερμαιώδους ψυχισμού του, τα δράματά του (πραγματικά ή κατά φαντασίαν) δεν έχουν τίποτα το μεγαλειώδες και ούτε φυσικά μπορούν να αποτελέσουν υλικό για πραγματική καλλιτεχνική έμπνευση και εξύψωση. Να γίνουν δηλαδή "παραμύθια του 20ου αιώνα" (ή οποιουδήποτε άλλου), όπως φιλοδόξησε -και πέτυχε- να κάνει ο Ντε Σίκα για τις τραγικές καταστάσεις τής κοινωνίας από την οποία προήλθε. Η Νεοελλάδα έχει απλώς τους "σοβαρούς" καλλιτεχνικούς "εκφραστές"  που αντιστοιχούν στο δικό της επίπεδο σοβαρότητας.
Αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι όταν ο διεθνούς φήμης σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς (ο οποίος φυσικά δεν αναδείχθηκε από τους φωστήρες νεοέλληνες, αλλά από τους "κουτόφραγκους") επιχείρησε να ασχοληθεί κριτικά με μια αληθινή συμφορά της ελληνικής ιστορίας, όπως η καταστροφή των αρχαίων ελληνικών μνημείων από τους χριστιανούς ταλιμπάν, λογοκρίθηκε από τον κακομαθημένο κωλοπαιδαρά, ο οποίος τότε παρίστανε τον "υπουργό πολιτισμού" και σήμερα τον "πρωθυπουργό" αυτής της καραγκιοζοκουλτούρας (η οποία, με τη σειρά, της παριστάνει τον  "απόγονο" και ... "συνεχιστή" του ελληνικού πνεύματος).


Παλιότερα είχε κυκλοφορήσει ένα dvd από την ελληνική Αrt Free, από μια παλιά γερμανική έκδοση της ταινίας, με υπότιτλους εμφανώς αυτοσχέδιους και παντελώς άσχετους με τους γεμάτους "ατάκες" διαλόγους των γοητευτικών γαβριάδων τής ταινίας (είχε διανεμηθεί και μέσω της εφημερίδας Το Ποντίκι). Τόσο εξοργιστικά άσχετους, που θα μπορούσε να το αντιληφθεί ακόμα και κάποιος με πλήρη άγνοια ιταλικής. Αν λοιπόν βρείτε κάπου αυτή την απαράδεκτη προχειροδουλειά, μην πετάξετε τα λεφτά σας. 
Ένα άλλο αρχείο ελληνικών υποτίτλων που βρήκα στο διαδίκτυο, ήταν πιο ανεκτό, αλλά και πάλι δεν απέδιδε τη ζωντάνια των διαλόγων. 
Θα μπορούσε να σκεφτεί κάποιος ότι η παροιμιώδης τσαπατσουλιά και ανικανότητα του νεοέλληνα δεν περιορίζεται στην αδυναμία δημιουργίας πολιτισμικών επιτευγμάτων που να έχουν κάποια παγκοσμιότητα, αλλά επεκτείνεται και στην μή-κατανόηση και παρεξηγημένη μεταγραφή των ξένων πολιτισμικών επιτευγμάτων (ακόμα και των πλέον εύληπτων και λαϊκών, όπως αυτών τού κινηματογράφου) στην  γλώσσα του. 
Έτσι αναγκάστηκα κι έφτιαξα εν νέου τούς υπότιτλους, μεταφράζοντάς τους από τούς απείρως πιο αξιόπιστους αγγλικούς.

Εδώ είναι η ψηφιακά αποκατεστημένη έκδοση της ταινίας από την Κοινωνία Φίλων τού Βιττόριο Ντε Σίκα. Την αφιερώνω στον γιό μου και στ' αδέρφια του, τα απανταχού δαιμόνια "λουστράκια" και χαρούμενα τρωκτικά της καρέκλας τών βρωμοπόδαρων υποκριτών αυτού του κόσμου.



Θ. Λ.  

17 σχόλια:

  1. Κατι φαινομενικα ασχετο.Δες αν θελεις ερασιτεχνικα πορνοβιντεο νεοελληνων(ελληνοφωνων ειναι το σωστο) και θα καταλαβεις οτι ουτε και σ'αυτο ειμαστε αξιοι.Ενα συνολο κομπλεξικων "εραστων" με δεκα κιλα τριχας εκαστος(αγνωστου φυλετικης καταγωγης) οι οποιοι(με βαση τους "τιτλους" των βιντεο) εχουν υπερκερασει σε επιδοσεις τους αντιστοιχους Ευρωπαιους και δεν γ....ε απλως,αλλα "ξεσκιζουν" για αρχη και μετα ο,τι προκυψει! Να μην αναφερω φυσικα και τους επιθετικους προσδιορισμους και τους χαρακτηρισμους προς τις γυναικες,ιδιως προς τις τουριστριες(οι οποιες δινουν και αξια σε κατι τετοιους υπανθρωπους).Με βαση δηλαδη τα γραφομενα σου μιλαμε για Καραγκιοζηδες σε ροζ εκδοση.Φαλλοκρατες,κακοψυχοι και υπεροπτες.Ενας καθρεπτης της Ελληνοφωνης κοινωνιας που σερνει κομπλεξ αιωνων και που αναπαραγει τον εαυτο της.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. @
      "αγνωστου φυλετικης καταγωγης"

      Δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι η φυλετική καταγωγή, ή η μή καταγωγή, από τους αρχαίους έλληνες έχει οποιαδήποτε αιτιακή σχέση με την πολιτισμική συνέχεια, ή ασυνέχεια των κατοίκων της Ελλάδας (για να μην πω ότι οι κάθε είδους φυλετίστικες αναζητήσεις, ό,τι κι αν προσπαθούν να αποδείξουν, αποτελούν ειδοποιό χαρακτηριστικό του ρατσισμού). Το μόνο βέβαιο είναι ότι η πολιτισμική συνέχεια αυτού του λαού είναι ανύπαρκτη, σε σημείο που να δικαιολογούμαστε να μιλάμε για δυο διαφορετικούς λαούς, έναν (αρχαίο) ελληνικό και έναν (νέο) απλώς ελληνόφωνο, όπως τον αποκαλείς κι εσύ.

      Διαγραφή
  2. σύγκριση με τσόντες και μάλιστα ερασιτεχνικές μόνο ένας ελληναράς και δη ανίκανος (κοινώς, δεν του σηκώνεται) θα μπορούσε να κάνει.
    Επί του θέματος, από τις καλύτερες ταινίες που έχω δει. Αν ο κινηματογράφος ήταν τέχνη τέτοιες ταινίες θα έπρεπε να παίζουν επί 24ώρου στα μεγαλύτερα μουσεία. Κλείτωρ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ο καραγκιόζης ως χαρακτήρας αποτελεί καθρέφτη της ντόπιας ιδιοσυγκρασίας όπως αυτή έγινε αντιληπτή από την τέχνη εν' γένει.
    Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελεί ή δημιουργήθηκε για να αποτελεί πρότυπο.

    Φυσικά ο δημιουργός του χαρακτήρα του καραγκιόζη, κάτι ήθελε να μας πεί από το θεατρικό του βήμα. Και βεβαίως αναπαράγεται από την παράδοση.

    Όμως πως είσαι σίγουρος ότι αναπαράγεται ως πρότυπο.
    Θα έλεγα ότι αναπαράγεται ως αντι-πρότυπο.
    Τα παιδιά γελούν και οι μεγαλύτεροι προσπαθούν να αποφύγουν αυτό τον ρόλο.

    Όχι όλοι βέβαια, αν μη τι άλλο το καραγκιοζιλίκι έγινε σπόρ επιδοτούμενο για πολλούς ανάμεσά μας...

    Όμως μην ξεχνάτε ότι ο καραγκιόζης είναι παλιό 'παραμύθι', σαφώς με διαχρονική αξία, που όμως δεν συμπεριλαμβάνει αιτίες πέραν της προφανής ύπαρξης ξένης εξουσίας.
    Το σεράι είναι μόνιμα καρφωμένο απέναντι και δεξιά της παράγκας που βρίσκεται μόνιμα στα αριστερά της σκηνής.
    Και ο ρόλος είναι τέτοιος διότι είναι αναγκαστικός ρόλος, δεν είναι επιλεγμένος. Είναι ρόλος επιβίωσης.


    Πάντως νεότερα έργα που ακολουθούν την παραπάνω συνταγή και υπαινίσσονται ή και δείχνουν στα ίσια μερικές από τις πιο σύγχρονες αιτίες, αιτίες, του γιατί έχουμε την τάση να γινόμαστε καραγκιόζηδες, υπάρχουν.

    Λίγες αλλά υπάρχουν.
    Ως παράδειγμα αναφέρω τον μέγιστο κωμικό Θανάση Βέγγο και τις ταινίες του.


    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. @
      "Ο καραγκιόζης ως χαρακτήρας αποτελεί καθρέφτη της ντόπιας ιδιοσυγκρασίας όπως αυτή έγινε αντιληπτή από την τέχνη εν' γένει.

      Άρα συμφωνούμε.

      @
      "Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελεί ή δημιουργήθηκε για να αποτελεί πρότυπο."

      Μα η κυρίως δουλειά της τέχνης δεν είναι το να φτιάχνει πρότυπα (αν και όταν το κάνει, αυτό γίνεται μόνο "παραπλεύρως"). Είναι το να βλέπει με συγκεκριμένο τρόπο την κοινωνία της και την εποχή της (ο "καθρέφτης" που είπες) και να θέτει τα ερωτήματα που πρέπει να τεθούν. Κι ο Καραγκιόζης είναι ακριβώς ο τρόπος που ο νεοέλληνας βλέπει τον εαυτό του (καθρεφτίζεται) εδώ και αιώνες. Και τον βολεύει να είναι τέτοιος, αφού η εν λόγω "τέχνη" δεν θέτει κανένα απολύτως ερώτημα, αλλά αποτελεί αυτοεπιβεβαίωση μιας γενικευμένης εθνικής στάσης ζωής. Γι' αυτό η Ιταλία βγάζει λαϊκούς ήρωες σαν αυτούς τών ταινιών του Ντε Σίκα κι η Ελλάδα Καραγκιόζηδες.

      @
      "Τα παιδιά γελούν και οι μεγαλύτεροι προσπαθούν να αποφύγουν αυτό τον ρόλο."

      Τα νεοελληνάκια γελούν με τα "κατορθώματά" του, γιατί τα επιδοκιμάζουν. Κι όταν μεγαλώσουν τα αναπαράγουν. Δεν βλέπω να προσπαθούν να τα αποφύγουν...

      @
      "Όμως μην ξεχνάτε ότι ο καραγκιόζης είναι παλιό 'παραμύθι', σαφώς με διαχρονική αξία, που όμως δεν συμπεριλαμβάνει αιτίες πέραν της προφανής ύπαρξης ξένης εξουσίας.
      Και ο ρόλος είναι τέτοιος διότι είναι αναγκαστικός ρόλος, δεν είναι επιλεγμένος. Είναι ρόλος επιβίωσης."

      Κι άλλοι λαοί έζησαν υπό "ξένη" εξουσία (στην πραγματικότητα βέβαια οι εξουσίες ποτέ δεν είναι αμιγώς "ξένες" ή "ντόπιες", π.χ. η τουρκοκρατία ήταν περισσότερο κυριαρχία της εκκλησίας και των κοτσαμπασήδων, με τους τούρκους απλούς επιτηρητές...). Αλλά δεν αναπαρήγαγαν τον εαυτό τους ως Καραγκιόζη (ή κάτι ανάλογο) μέσα από τη λαϊκή τέχνη τους. Κι άλλοι λαοί αναγκάστηκαν να επιβιώσουν, χωρίς όμως να γίνουν καραγκιόζηδες. Άρα, μήπως το να καταντήσεις Καραγκιόζης είναι τελικά επιλογή; Αλλά κι αν ακόμα δεχτούμε ότι αυτό ήταν "αναγκαστικό", το να παραμένεις Καραγκιόζης είναι κι αυτό ... αναγκαστικό;

      Το ότι ο νεοέλληνας είναι συνειδητά καραγκιόζης αποδεικνύεται εξάλλου κι από το γεγονός, ότι τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό τον απευθύνει ως βρισιά στους άλλους, ενώ τον κρατάει ως σιωπηρή επιδοκιμασία για τον εαυτό του...

      Διαγραφή
    2. Όπου συμφωνούμε δεν χρειάζεται να το λέμε. Όταν διαφωνούμε το λέμε.

      Ναι η δουλειά της πραγματικής τέχνης είναι αυτό που λες.
      Και η συγκεκριμένη τέχνη δείχνει πολλά που δεν έχουν επισημανθεί στο κείμενό σας και θα έπρεπε ώστε να συγκριθεί, αν μπορεί, με τέχνες άλλων δημιουργών.

      @"Τα παιδιά γελούν και οι μεγαλύτεροι προσπαθούν να αποφύγουν αυτό τον ρόλο.". Δεν βλέπω να προσπαθούν να τα αποφύγουν...

      Είναι πασιφανές ότι καραγκιόζης δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε χατζιαβάτης. Και χατζιαβάτης δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε ο σουλτάνος...

      Οι μεγαλύτεροι νεοέλληνες, ίσως και μικροαστοί, απέφυγαν τον ρόλο, γινόμενοι χατζιαβάτηδες. Ο έρωτας με το δημόσιο χρήμα είναι ρόλος χατζιαβάτη όχι καραγκιόζη.

      Ο ρόλος του καραγκιόζη αφορά τους απ΄έξω, αυτούς που δεν κατάφεραν να γίνουν χατζιάβάτηδες και φυσικά όχι όλους. Υπάρχουν ακόμη υγιής-ανεξάρτηρες δυνάμεις, ίσως όχι αστοί. π.χ. ρόλος μπαρμπα-Γιώργου. που λειτουργεί σαν είδος ήρωα μιας και είναι αυτός που συνήθως τους πλακώνει στο ξύλο, όλους.

      Αυτό είναι το παράπλευρο, μυστικό θα έλεγα, πρότυπο.
      Ο δευτεραγωνιστής είναι το πρότυπο.

      @Κι άλλοι λαοί έζησαν υπό "ξένη" εξουσία ...
      Ναι σαφώς πάσχουμε όλοι πάνω -κάτω από τις ίδιες ασθένειες...
      Όμως άδικο να μην μπορούμε να βρούμε στην δική μας τέχνη πρότυπα και λύσεις και να τα ψάχνουμε άλλου.
      Δεν το λέω για εσένα, το λέω για όλους μας.

      Ο ιταλικός κινηματογράφος αλλά και ο ελληνικός αποτελούν μάθημα ζωής και ιστορίας.
      Αρκεί να ξέρεις να τον διαβάσεις.
      Σωστά το κάνεις στο άρθρο και εγώ προσπαθώ να κάνω zoom-out στο πλάνο σου μπας και βρούμε και τα δικά μας διαμάντια τέχνης παραδίπλα.

      Δεν μας έχουμε εκτιμήσει ακόμα.
      Ακόμα κοιτάμε τους καθρέφτες.

      Το να καταντήσεις καραγκιόζης είναι/ήταν αναγκαστική επιλογή.
      Το να καταντήσεις χατζιαβάτης είναι επιλογή μη αναγκαστική. Προυποθέτει κάποιου τύπου προδοσία.

      Και έχουμε περισσότερους τέτοιους.
      Όσο για την βρισιά...
      Είμαστε παιδιά του Ομήρου και του Αριστοφάνη.
      Μην το ξεχνάς.

      Χαίρε

      Διαγραφή
    3. @
      "Είναι πασιφανές ότι καραγκιόζης δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε χατζιαβάτης. Και χατζιαβάτης δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε ο σουλτάνος..."

      Κι αλλού υπήρξαν σουλτάνοι, αλλά όχι καραγκιόζηδες και χατζηαβάτηδες (τουλάχιστον όχι ως εθνικά πρότυπα). Ίσως γιατί ο σουλτάνος δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε η εκκλησία και οι βυζαντινοί φεουδάρχες που του έδωσαν γην και ύδωρ. Και φυσικά ο καραγκιοζολαός που είναι πολύ παλαιότερος της τουρκοκρατίας και των σουλτάνων...

      @
      "Ο ρόλος του καραγκιόζη αφορά τους απ΄έξω, αυτούς που δεν κατάφεραν να γίνουν χατζιάβάτηδες και φυσικά όχι όλους. "

      Ισχύει και το αντίστροφο. Ο ρόλος του χατζηαβάτη αφορά στους καραγκιόζηδες που "τα κατάφεραν" (να κλέψουν, να εξαπατήσουν, να υφαρπάξουν κλπ)...

      @
      "Είμαστε παιδιά του Ομήρου και του Αριστοφάνη.
      Μην το ξεχνάς."

      Νομίζω ότι μάλλον παιδιά του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη, είμαστε...

      Διαγραφή
    4. XA, γέλασα πολύ με το τελευταίο.
      Φυσικά και είμαστε και τέτοιοι. Όμως μην είσαι σίγουρος ότι οι ρόλοι είναι μόνο ελληνικοί.

      Είναι βαλκανικοί και ίσως και μικρασιατικοί.
      Μπορεί και ιταλικοί...
      Επιπλέον @αν δεν υπήρχε η εκκλησία και οι βυζαντινοί φεουδάρχες που του έδωσαν γην και ύδωρ. Και φυσικά ο καραγκιοζολαός που είναι πολύ παλαιότερος της τουρκοκρατίας και των σουλτάνων...

      ..διάβαζα στον καζαντζάκη..
      Οι σλάβοι κάλεσαν τους βαράγκους να τους οργανώσουν και τους χτίσαν κάστρα και μπήκαν μέσα και γίναν φεουδάρχες και ζητούσαν φόρο για να τους κρατάνε οργανωμένους. Και κάλεσαν τους βυζαντινούς να τους οργανώσουν, εσωτερικά, και η όλγα πήρε βυζαντινούς εκπαιδευτικούς και ιερείς και τους πήγε ως τα βάθη της ρουσίας....

      Και ρωτάω ...
      τους βαράγκους ποιός τους θυμάται ?

      Μην είσαι απόλυτος, η ιστορία εξελίσσεται στους αιώνες δεν μπορείς να διαγράψεις ή να κατακρίνεις καθολικά.
      Σίγουρα έγιναν πολλά και στους τελευταίους αιώνες πριν την πτώση, περισσότερα.

      Αν δεν υπήρχε η εκκλησία και κάποιοι βυζαντινοί φεουδάρχες ενδεχομένως δεν θα είχαμε τον καραγκιόζη.
      Θα είχαμε τον σιορ Νιόνιό....και τον χατζιαβάτη.

      Προτιμώ τον ρόλο του μπαρμπα-Γιώργου.
      Χωρίς καραγκίοζη δεν υπάρχει μπαρμπα-Γιώργος και σε αυτόν τουλάχιστον βασίζεται ελπίδα-υπόσχεση απελευθέρωσης ή/και ξύλου.

      Αργεί να καταλάβει, αλλά αν καταλάβει θα πέσει ξύλο...
      ..και στον καραγκιόζη και στο χατζιαβάτη και σε άλλους...

      @η εν λόγω "τέχνη" δεν θέτει κανένα απολύτως ερώτημα, αλλά αποτελεί αυτοεπιβεβαίωση μιας γενικευμένης εθνικής στάσης ζωής....

      Ξέρεις πόσα ερωτήματα προκύπτουν ? Πολλά, αρκεί να ξέρεις να τα διακρίνεις..

      Θα σου πρότεινα να ξαναδείς, σίγουρα έχεις δει, ταινίες των Κατσουρίδη-Βέγγου.

      Και μια υποσημείωση...
      Όταν λέω ξένη εξουσία, δεν εννοώ ξένη ως προς την φυλετική καταγωγή ή ότι...δεν με ενδιαφέρει αυτό.
      αλλά ξένη προς τα συμφέροντα των ανθρώπων που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν.

      Η τωρινή εξουσία για παράδειγμα είναι ξένη. Εκ των πραγμάτων πλέον, εφόσον εξυπηρετεί πρωτίστως ξένα συμφέροντα. Τώρα αν είναι για το καλό μας... 'ντάξει.

      Ο καραγκιόζης δεν είναι εθνικό πρότυπο, είναι καθρέφτης και αυτό φτάνει. Οι καθρέφτες σπάνε.

      Αυτά, χαίρομαι για την κουβέντα μας...

      Διαγραφή
    5. Παρομοίως. Το μόνο που με στενοχωρεί είναι ότι τελικά πρέπει να εναποθέσουμε όλες τις ελπίδες μας σε δεύτερους ρόλους σαν τον Μπαρμπαγιώργο...

      Διαγραφή
  4. Μη σε στεναχωρεί, αυτός ο ρόλος κάποτε άλλαξε τον τόπο.
    Θα τον αλλάξει ξανά, αρκεί να έχει την ανάλογη -ντόπια-υποστήριξή....

    Δώσε γκάζια.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πότε άλλαξε τον τόπο αυτός ο ρόλος; Ο ρόλος ενός γραφικού που γύριζε μισομεθυσμένος (και "μάγκας") από το καφενείο ;;;!!!

      Διαγραφή
    2. Μου αρέσει ο τρόπος σου...

      Ο ρόλος δεν αφορά μάγκες.
      Ο ρόλος του Μπάρμπα-Γιώργου αφορά...παραγωγούς.
      Όλοι από αυτόν ταϊζονται.

      Κανένας από τους υπολοιπούς ρόλους δεν παράγει...
      Δεν παράγει τίποτε παρά μόνο..παροχή υπηρεσίας.

      Άδειοι ρόλοι.
      Αν καταλάβει ο Μπάρμπα-Γιώργος που καταλήγει το τυρί και το γάλα....θα πέσει ξύλο.

      Κάποιο ταϊζονται χωρίς να το αξίζουν.
      Ποιοί άραγε ?

      Διαγραφή
    3. Νομίζω ότι προβάλλεις στους καραγκιοζοήρωες πράγματα, συμβολισμούς και έννοιες, για τα οποία οι ίδιοι δεν είχαν ποτέ καμμία πρόθεση (για να μην πω ότι είναι εντελώς ανίκανοι να τα κατανοήσουν).

      "Αν καταλάβει ο Μπάρμπα-Γιώργος" ...
      Κι αν η γιαγιά μου είχε ρουλεμάν...
      :)

      Διαγραφή
    4. Νομίζω ότι δεν πρέπει να υποβαθμίζεις την εντύπωση και την εξήγηση που προκαλεί, σε εμένα για παράδειγμα, ένα 'παραμύθι' αιώνων.

      Και μην είσαι σίγουρος ότι δεν βλέπουν και άλλοι με τον ίδιο τρόπο, το θεατρικό έργο μιας διαχρονικής κατάστασης.

      Οι τρόποι και τα νοήματα, σε ένα καλλιτεχνικό έργο, μεταβάλλονται ή και μένουν πάντα αυτό που ήταν, και αφορούν τους θεατές, όχι τους δημιουργούς του καλλιτεχνικού έργου.

      Εξάλλου το παραμύθι είναι παλιό όπως ξέρουμε και όμως είναι και σύγχρονο.

      Εμείς το κάνουμε σύγχρονο.
      Και εκεί που νομίζαμε ότι το έργο αφορά καραγκιόζηδες μέσα σε ένα εθνικό περιβάλλον-ιδεώδες...
      ξαφνικά μπορεί να γίνει και υπερεθνικό, ταξικό, αν θες..

      κι αν είναι έτσι,..
      η γιαγιά μπορεί να έχει και ρουλεμάν.

      Όσον αφορά την λέξη, 'καταλάβει'...
      Δεν είναι τόσο απλή λέξη όσο φαίνεται, την χρησιμοποιώ για συντομία στην κουβέντας μας, είναι άλλο κεφάλαιο....
      Που όμως, μας αφορά όλους.

      Ιδίως αυτούς που έτυχαν υψηλής εκπαιδευτικής επάρκειας στην πλάτη ανθρώπων που ήθελαν να δουν τα παιδιά τους.. επιστήμονες.

      Καλημέρα

      Διαγραφή
    5. Δεν θα διαφωνήσω στο ότι το καλλιτεχνικό έργο (είτε μιλάμε για Καραγκιόζη και Βέγγο, είτε για Βιττόριο Ντε Σίκα) μπορεί και δικαιούται να το "φορτώνει" ο καθένας με ό,τι συμβολισμούς και νοήματα νομίζει.
      Το ίδιο ισχύει και για τον φτωχό συγγενή της Τέχνης, τη Θρησκεία. Και εδώ μπορεί κάποιος να προσδίδει π.χ. στον χριστιανισμό, ή στον ισλαμισμό, ή στον ιουδαϊσμό υψηλά νοήματα και συμβολισμούς.

      Εκτός όμως από τις παραπάνω υποκειμενικές ερμηνείες και επιθυμίες που προβάλλει ο καθένας μας στην Τέχνη, ή τη Θρησκεία, υπάρχει και η αντικειμενική επιστημονική θεώρηση (εν προκειμένω των Κοινωνικών Επιστημών).
      Με αυτή την έννοια, όποια άλλη έννοια κι αν δώσει κάποιος π.χ. στον χριστιανισμό, αυτός δεν παύει να είναι ιστορικά μια κοσμοαντίληψη πολιτισμικού ολέθρου, φτιαγμένη για να κρατάει τους ανθρώπους στην κατάσταση του χειραγωγούμενου και του δούλου.

      Έτσι και για τον Καραγκιόζη και τους ήρωες τού καραγκιοζοθεάτρου, όποια έννοια κι αν τους "φορτώσει" κάποιος, δεν παύουν να είναι γραφικές εκφάνσεις και απεικονίσεις μιας γραφικής, ρηχής και ψυχοδιανοητικά ανώριμης εθνικής ψυχοσύνθεσης, όπου ο επιδεικτικός ναρκισσισμός της "μαγκιάς" και της "εξυπνάδας" έχει αναγορευθεί σε ηθική και κοινωνική αξία.

      Απόδειξη γι' αυτό; Μα το απλό γεγονός ότι το καραγκιοζοθέατρο δεν γέννησε ποτέ καμμία διάθεση αυτοκριτικής στην κοινωνία που το παρήγαγε (και το αναπαράγει με πολλούς άλλους τρόπους). Η μόνη διάθεση που γέννησε (και αναπαράγει) είναι ο επιδεικτικός ναρκισσισμός που ανέφερα πιο πάνω.

      Εν ολίγοις οι ταινίες του Ντε Σίκα (όπως και κάθε αληθινή τέχνη) σε αλλάζουν: αν τις δεις, δεν είσαι πια ο ίδιος άνθρωπος.
      Ενώ ο Καραγκιόζης κολακεύει τον επιδειξισμό μας και μας κρατάει στη τύφλα μας. Δεν μας αλλάζει.

      Διαγραφή
  5. σας διαφεύγει το δεδομένο ότι το άθροισμα του καραγκιόζη (ως σύνολο) είναι (ήταν) εγκεκριμένο αποτέλεσμα λογοκρισίας.
    ΚΛΤΡ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εννοείτε ότι υπάρχει και "αυθεντικός" Καραγκιόζης που δεν έχουμε δει;

      Διαγραφή