Δευτέρα, 16 Ιουνίου 2014

ΤΙ ΔΕΝ ΘΑ (ΜΑΣ) ΣΥΜΒΕΙ ΠΟΤΕ ΜΕ ΕΚΛΟΓΕΣ

 Ο (ΕΠΑΝ)ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ ΩΣ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ (ΑΥΤΟ)ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (ΚΑΙ ΑΡΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ) ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ.


    Αποσπάσματα "προβοκατόρικης" συνέντευξης του Κορνήλιου Καστοριάδη στα ΝΕΑ το 1975 (που φυσικά δεν δημοσιεύτηκε ποτέ... - το γιατί, μπορεί πολύ εύκολα να το καταλάβει ο οποιοσδήποτε μόλις τη διαβάσει). Από το βιβλίο Το Επαναστατικό Πρόβλημα Σήμερα (εκδόσεις Ύψιλον / Βιβλία, Αθήνα 1984). Οι τίτλοι και οι τονισμοί δικοί μου.




1. Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ

    H βασική διαίρεση σ' όλες τις σημερινές κοινωνίες -ανατολικές και δυτικές- δεν είναι πια η διαίρεση ανάμεσα σε ιδιοκτήτες και μή ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής, αλλά η διαίρεση ανάμεσα στους διευθύνοντες και τους εκτελεστές. [...] Και αυτή η διαίρεση δεν υπάρχει μόνο μέσα στην παραγωγή, με τη στενή έννοια, αλλά μέσα σ' ολους τους τομείς της κοινωνικής ζωής.
    Φυσικά ο πυρήνας της βρίσκεται αρχικά στην παραγωγή. Μέσα στον χώρο της παραγωγής δημιουργείται κοινωνικοϊστορικά η βασική καπιταλιστική σχέση. Ο παλιός τεχνίτης, π.χ. μέσα στο στενό του παραδοσιακό πλαίσιο, ερύθμιζε ο ίδιος τη δουλειά του, ήταν μάστορας της δουλειά του. Αυτό που αμέσως επιβάλλει ο καπιταλισμός δεν είναι μόνο ο χωρισμός του εργάτη από τα μέσα παραγωγής, αλλά ο χωρισμός του από τη διεύθυνση της εργασίας του και τελικά, στο όριο, ο χωρισμός του, κατά κάποιον τρόπο, απ' τον ίδιο τον εαυτό του. [...] Μπαίνοντας στο εργοστάσιο ο τεχνίτης δεν χάνει μόνο τα εργαλεία του και το μαγαζί του, χάνει τη διεύθυνση της εργασίας του, χάνει κάθε πρωτοβουλία, χάνει μέχρι και το δικαίωμα να αποφασίσει αν μια κίνηση θα την κάνει έτσι ή αλλιώς. 
   [...] Βαθμιαία, αυτή πρωταρχική καπιταλιστική σχέση επεκτείνεται σ' όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής. Μπορεί π.χ. να το δει κανείς καθαρά στην πολιτική ζωή, στις πολιτικές οργανώσεις και κόμματα.
     [...] Αλλά αυτό που θέλω να υπογραμμίσω εδώ και τώρα, είναι η αναλογική επανάληψη και αναπαραγωγή αυτής της ίδιας βασικής σχέσης σ' όλους τους κοινωνικούς τομείς. Κοιτάξτε π.χ., ακόμα, την εκπαίδευση, τη σημερινή καπιταλιστική εκπαίδευση (άσχετα με το αν έχει κι αυτή αρχίσει να καταρρέει σαν θεσμός και τύπος εκπαίδευσης). Ο μαθητής ή ο σπουδαστής θεωρείται σαν ένα παθητικό στοιχείο, στο οποίο ο δάσκαλος ή ο καθηγητής επιβάλλει ένα ορισμένο ποσό γνώσεων. Ο μαθητής είναι εκτελεστής, συμμετέχει σαν απλός εκτελεστής σε μια παραγωγική διαδικασία που σκοπός της είναι να "παραχθεί" ο ίδιος σαν έτοιμο προϊόν τούτου ή εκείνου του τύπου και της ποιότητας (απόφοιτος Δημοτικού ή Γυμνασίου, πτυχιούχος με τέτοια ειδίκευση κτλ.). Σ' όλη αυτή τη διαδικασία δεν υποτίθεται να έχει καμιά πρωτοβουλία, έχει να μάθει αυτά που του λένε, τελεία και παύλα.
  [...] Ο σοσιαλισμός προϋποθέτει βέβαια την απαλλοτρίωση των καπιταλιστών, αλλά προϋποθέτει κύρια και κεντρικά την άσκηση της εξουσίας, αυτόνομα, από τις αυτοοργανωμένες μάζες. Με άσκηση της εξουσίας δεν εννοούμε μόνο την άσκηση της πολιτικής εξουσίας με τη στενή έννοια του όρου, αλλά της εξουσίας πάνω σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής και οργάνωσης: στην παραγωγή, στην οικονομία, στην παιδεία, στη διοίκηση κτλ.
    [...] Αυτή την άσκηση της εξουσίας, αυτόνομα, απ' τις αυτοοργανωμένες μάζες, την ονόμασα απ' το 1947-48 εργατική διεύθυνση (συλλογική) της παραγωγής. Είναι προφανές ότι συνεπάγεται τη ριζική καταστροφή των παραγωγικών σχέσεων όπως υπάρχουν σήμερα και όλων των ανάλογων μορφών οργάνωσης των κοινωνικών σχέσων των ανθρώπων, σε όλους τους τομείς, και την ανοικοδόμησή τους.


2. Η ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΜΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΤΙΑΓΜΕΝΗΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΕΙ ΤΗ ΔΟΥΛΕΊΑ

   Αλλά μια άλλη, εξίσου βασική, συνέπεια πρέπει να τονιστεί. Είναι η ανάγκη καταστροφής  της καπιταλιστικής τεχνικής. Γιατί τα εργαλεία που έχει εισάγει στην παραγωγή, αλλά και παντού, ο καπιταλισμός, δεν είναι κοινωνικά ουδέτερα "τεχνικά μέσα" που θα μπορούσαν να μπουν εξίσου πρόσφορα στην υπηρεσία μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Ανταποκρίνονται στην αναγκαία τάση του καπιταλισμού να περιορίζει όσο το δυνατό περισσότερο την κυριαρχία και την πρωτοβουλία του ανθρώπου πάνω στη δουλειά του. Αυτή την τάση δεν την "εξυπηρετούν" εξωτερικά: την εκφράζουν και την ενσωματώνουν.
     Όταν λοιπόν μιλάμε για αυτοδιεύθυνση, όχι τυπική αλλά ουσιαστική, πρέπει τούτο να μας είναι τελείως ξεκάθαρο: είναι αδιανόητος σοσιαλισμός (και αυτοδιεύθυνση μέσα σ' ένα εργοστάσιο όπου υπάρχουν "αλυσίδες παραγωγής" και "αλυσίδες συναρμολόγησης". Γιατί μέσα σε μια τέτοια "τεχνική" κατάσταση, όπως το ξέρουμε όλοι (κι όπως το έδειξε στους "Μοντέρνους Καιρούς" ο Σαρλώ) κατ' ανάγκην ο άνθρωπος είναι δούλος της μηχανής, του τερατώδους μηχανικού συστήματος.
    Φυσικά, μπορεί να πει κανείς πως σ' ένα αυτοδιευθυνόμενο εργοστάσιο οι εργάτες θα αποφασίσουν να μειωθεί και να γίνει πιο ανθρώπινος ο ρυθμός της εργασίας -η ταχύτητα της "αλυσίδας"- και άλλα ανάλογα. Αλλά αυτά όλα είναι περιφερειακά, για να μην πούμε επιφανειακά. Το κεντρικό είναι η ίδια αυτή η "αλυσίδα" και γενικότερα το σύνολο του σημερινού "τεχνικού πολιτισμού". Αν οι αυτοδιευθυνόμενοι παραγωγοί περιοριστούν να τού κάνουν εξωτερικούς καλλωπισμούς δεν θα αλλάξει κατ' ουσίαν τίποτα σε σχέση με τη σημερινή κατάσταση - και σύντομα η ίδια η αυτοδιεύθυνση θα καταρρεύσει "από μέσα". Για να αλλάξει πραγματικά η παραγωγή, η ζωή των ανθρώπων και η στάση τους απέναντι στην κοινωνία, πρέπει να αλλάξει η σχέση των ανθρώπων με την εργασία τους, δηλαδή να αισθάνονται την εργασία τους σαν δική τους. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι κυριαρχούν στις μηχανές κι όχι οι μηχανές στους ανθρώπους. Και αυτό συνεπάγεται άμεσα: άλλη οργάνωση της δουλειάς και άλλου είδους μηχανές
    Δεν είναι νοητή μια αυτοδιευθυνόμενη κοινωνία όπου το ποιές και τί είδους μηχανές θα κατασκευαστούν, να αποφασίζεται ερήμην εκείνων που θα τις δουλέψουν.


 3. Η ΠΛΗΡΗΣ ΕΞΙΣΩΣΗ ΤΩΝ ΜΙΣΘΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΩΝ ΩΣ ΚΑΙΡΙΟ ΧΤΥΠΗΜΑ ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΣΜΟ

    [...] Ένα συναφές θέμα είναι το θέμα της διαφοράς των εισοδημάτων. Για μένα, είναι σίγουρο και φανερό ότι βασική προϋπόθεση για να υπάρξη και να μπορέσει να λειτουργήσει λογικο-οικονομικά και πολιτικο-κοινωνικά μια σοσιαλιστική αυτοδιευθυνόμενη κοινωνία είναι η απόλυτη ισότητα των μισθών και εισοδημάτων κάθε φύσης. Εννοώ ισότητα απόλυτη του μισθού του  οδοκαθαριστή και του πιο ειδικευμένου χειρουργού ή μηχανικού -εφ' όσον εξακολουθούν και υπάρχουν απ’ τη μία οδοκαθαριστές κι από την άλλη χειρουργοί. Γιατί, φυσικά, η μεταμόρφωση, ο μετασχηματισμός της κοινωνίας δεν είναι δυνατός σε πιο μακροχρόνια προοπτική, παρά με το ξεπέρασμα της κρυσταλλωμένης κατανομής της εργασίας, της διαίρεσης και της αντίθεσης ανάμεσα στη χειρωνακτική και στη διανοητική εργασία. 
    Η απόλυτη ισότητα των εισοδημάτων κάθε μορφής είναι απαραίτητη για πολλούς λόγους. Ένας από τους κυριότερους είναι η ανάγκη να καταστραφεί η οικονομική νοοτροπία και όλο το σύστημα ψυχικών κινήτρων και «αξιών» που είναι συνυφασμένο μαζί της. Αυτό το σύστημα το εδημιούργησε και το επέβαλε ο καπιταλισμός -και ο μαρξισμός το εγκολπώθηκε τελικά περίπου αμετάβλητο. Το κεντρικό του σημείο είναι η ιδέα ότι ο σκοπός της κοινωνικής ζωής είναι η απεριόριστη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, του «εθνικού προϊόντος» και του «εθνικού πλούτου». Αυτή η απεριόριστη ανάπτυξη έχει γίνει το "φετίχ" της σύγχρονης κοινωνίας -είτε σαν απόλυτος σκοπός, είτε σαν το απόλυτο μέσο για να φτάσουμε στην απελευθέρωση του ανθρώπου (αυτή είναι η μαρξιστική παραλλαγή). Κεντρικό σημείο τού συστήματος αξιών, συνυφασμένο μ’ όλο το κοινωνικό σύστημα -στη Δύση όπως και στην Ανατολή- και βασικό μέσο συντήρησης του συστήματος αυτού. Γιατί το μόνο που το σύστημα μπορεί να δώσει στους ανθρώπους είναι λίγα περισσότερα πλαστικά είδη κάθε χρόνο -είτε  υλικής μορφής, είτε «πολιτιστικής»- μια πιο μεγάλη ή έγχρωμη τηλεόραση κτλ. Δεν έχει τίποτα άλλο να δώσει. Και δε μπορεί να στηριχτεί -έξω απ' τα όπλα- παρά μόνο σ’ αυτό. 
  [...] Εγώ μιλάω γι' αυτό που θα πρέπει να γίνει αμέσως σε περίπτωση κοινωνικής μετατροπής. Η εξίσωση όλων των μισθών και εισοδημάτων είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα απ’ τα πρώτα μέτρα που θα πρέπει να πάρουν τα εργατικά και άλλα συμβούλια. Έτσι, που αυτό το μέτρο δε θα είναι μακρινό αποτέλεσμα, αλλά αρχικό μέσον για να καταργηθεί, να κοπεί σύρριζα η «οικονομική» ή «οικονομιστική» νοοτροπία, αυτή που μας κάνει να θέλουμε να πάρουμε περισσότερα απ’ τους άλλους ή να θέλουμε να πάρουμε την τάδε θέση για να πάρουμε περισσότερο απ’ τους άλλους. «Το εμόν και το σόν, το ψυχρόν τούτο ρήμα».
   [...] ο οικονομικός ανταγωνισμός μέσα στην κοινωνία υπάρχει επειδή, και έχει σαν προϋπόθεση το ότι, οι κοινωνικοί θεσμοί αντικειμενικά επιτρέπουν την οικονομική ανισότητα, και το σύστημα αξιών το καθιερωμένο αξιολογεί θετικά αυτούς που «έχουν» ή «κερδίζουν» και αρνητικά τους άλλους. Αισθάνεστε εσείς μειωμένος ή κατώτερος, επειδή έχετε μία σύζυγο και όχι τέσσερις; Αν ζούσαμε σε μουσουλμανική χώρα, ίσως να αισθανόσαστε. Σε μας ούτε είναι δυνατό ούτε έχει αξία. Υπήρξε εποχή, όχι τόσο μακρινή, που πολλοί άνθρωποι μπορούσαν να σκοτώσουν ή να κάνουν οποιαδήποτε ατιμία, για να τους δώσει ο βασιλιάς τίτλο ευγενείας. Εμείς σήμερα θα γελούσαμε με αυτήν την ιδέα (εκτός ίσως από μερικούς ηλιθίους). Δε γελάμε όμως, όταν κάποιος είναι έτοιμος να σκοτώσει ή να κάνει οποιαδήποτε βρωμιά για να κερδίσει μερικά εκατομμύρια. Εκείνο που χρειάζεται είναι να γίνει η ιδέα «Εγώ κερδίζω περισσότερα από σένα», τόσο γελοία όσο και η ιδέα: «εγώ είμαι καλύτερος από σένα γιατί η προγιαγιά μου κοιμήθηκε με το βασιλιά που έκανε τον προπαππού μου βαρώνο».

Κορνήλιος Καστοριάδης 


video


Μαύρες καταιγίδες σείουν τον ουρανό
Σκοτεινά σύννεφα μας τυφλώνουν
Μολονότι μας περιμένει θάνατος και πόνος
Ενάντια στον εχθρό, μας καλεί το καθήκον

Το πολυτιμότερο αγαθό
Είναι η Ελευθερία
και πρέπει να την υπερασπίσουμε
με θάρρος και πίστη.

Σηκώνοντας τη σημαία της επανάστασης
Που οδηγεί τον λαό στην χειραφέτηση
Εργαζόμενε λαέ εμπρός στη μάχη
Πρέπει να ανατρέψουμε το πραξικόπημα

Στα οδοφράγματα!
Στα οδοφράγματα!
Για τον θρίαμβο
της Συνομοσπονδίας.


   A LAS BARRICADAS (ΣΤΑ ΟΔΟΦΡΑΓΜΑΤΑ), το γνωστό τραγούδι των ισπανών αναρχικών (1936), με το οποίο μάλιστα ανοίγει και η συναρπαστική ταινία "Γη και Ελευθερία" (1996) του Κεν Λόουτς. Η Συνομοσπονδία που αναφέρεται στο τέλος είναι πιθανότατα η ελευθεριακή C.N.T. (Γενική Συνομοσπονδία Εργασίας), η μεγαλύτερη τότε εργατική συνδικαλιστική οργάνωση της Ισπανίας. Θα μπορούσε όμως ως Συνομοσπονδία να εννοείται και το αναρχικό ιδεώδες της οριζόντιας οργάνωσης της κοινωνίας σε ομοσπονδίες παραγωγών, που θα αντικαταστήσουν το καταργηθέν από την επανάσταση Κράτος. Το πραξικόπημα που καλούνται οι εργαζόμενοι να ανατρέψουν είναι φυσικά αυτό του στρατηγού Φράνκο. Αξίζει να προσεχθεί όχι μόνο η υψηλή καλλιτεχνική αισθητική του τραγουδιού αλλά και οι (φαινομενικώς απλοί) στίχοι: σε αντίθεση με τα γελοία σταλινικά εμβατήρια και ανταρτοτράγουδα, εδώ οι εργαζόμενοι δεν καλούνται να καταταγούν ως στρατιωτάκια κάτω από τη σημαία ενός ιδεολογικού, ή  κομματικού μεσσιανισμού, ή να υπακούσουν στην "καθοδήγηση" του κάθε "φωτισμένου" ηγετίσκου. Αντίθετα, τονίζονται η χειραφέτηση των εργαζομένων, η ελευθερία να αποφασίζουν οι ίδιοι για ό,τι τους αφορά (η έννοια της ελευθερίας δεν εξετάστηκε ποτέ στα μαρξιστικά κείμενα) και η  ομόσπονδη (δηλ. χωρίς κυβέρνηση και κράτος) κοινωνική οργάνωση.




Δείτε επίσης:
Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΜΕΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗ

4 σχόλια:

  1. Ναι όμως-θα αναρωτηθεί κάποιος-τα επαγγέλματα που απαιτούν περισσότερο μόχθο και προσπάθεια(σπουδές,πτυχία)δεν είναι σωστό να επιβραβεύονται(περισσότεροι μισθοί)ανάλογα??Σύγκριση γιατρού με οικοδόμου ή κάτι αντίστοιχο....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι αλλά, όπως όλοι ξέρουμε, ο γιατρός μέχρι τα 30 του (τουλάχιστον) είναι "αντιπαραγωγικός": σπουδάζει σε σχολές με πανάκριβα εργαστήρια και εξοπλισμό (που κατά κύριο λόγο τα έχουν πληρώσει οι μή γιατροί φορολογούμενοι) και μετά έχει κάμποσα ακόμα χρόνια για την απόκτηση της ειδικότητας. Στο μεταξύ όσο ο γιατρός θα σπουδάζει και θα ασκείται, ο οικοδόμος θα εργάζεται σκληρά και θα πληρώνει φόρους, για να έχουν οι μελλοντικοί γιατροί την πανάκριβη εκπαίδευση και εξάσκησή τους.

      Στο κάτω κάτω όποιος θέλει να γίνει γιατρός (ή ο,τιδήποτε άλλο), πρέπει να το κάνει για το κέφι του κι όχι για να κάνει περιουσία. Αυτό πρέπει να ισχύσει για όλους, και εκεί ακριβώς συνίσταται το χτύπημα στην οικονομίστικη νοοτροπία.

      Διαγραφή
  2. Με τα θέματα αυτά και τις συγκεκριμμένες ιδέες του Κ. είχα ασχοληθεί αρκετόν καιρό. Δυστυχώς, ενώ έχει δίκιο θεωρητικά, στην ιδέα των ίσων μισθών για όλους, στην πράξη αυτό είναι ανεφάρμοστο σε οποιαδήποτε κοινωνία δεν αποτελείται από 100% συνειδητούς, αποφασισμένους πολίτες που κατανοούν ΚΑΙ συμφωνούν με αυτές τις ιδέες 100%.

    Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση, πραγματικής ανθρώπινης κοινωνίας, όχι μόνο δεν μπορεί να εφαρμοστεί πρακτικά σε ΟΛΟΥΣ η ισότητα όλων των μισθών, αλλά οδηγεί αναπόφευκτα σε πολλά και πάρα πολύ μεγάλα προβλήματα. Ενδεικτικά αναφέρω ότι κανένας δεν θα δεχτεί να κάνει τις πιο δύσκολες ή τις πιο δυσάρεστες δουλειές, με τελικό αποτέλεσμα (μεταξύ άλλων) την αδυσώπητη ανάδυση νέων μορφών αυταρχικού καταναγκασμού, αφού μόνο με τη βία ή την απειλή βλάβης θα δεχτούν κάποιοι να συνεργαστούν, κ.ο.κ.

    Για να εφαρμοστούν αυτές οι (τονίζω και πάλι) ΣΩΣΤΕΣ ιδέες απαραίτητη προϋπόθεση είναι οι σωστοί ΑΝΘΡΩΠΟΙ που θα τις εφαρμόσουν. Γι' αυτό και πέτυχαν και έγιναν εφαρμόσιμες μέσα σε συγκεκριμμένες κοινότητες αποφασισμένων πολιτικοποιημένων ανθρώπων, όπως στην Ισπανική κοινοβιακή κοινότητα Μαριναλέντα.

    Μετά από πολλά χρόνια κατέληξα ότι αυτές οι ιδέες αποτελούν ένα είδος ιδανικού, εφαρμόσιμου σε περιορισμένη κλίμακα και κάτω από συγκεκριμμένες συνθήκες, αλλά σε καμμία περίπτωση δεν μπορούν να γίνουν πολιτικό πρόγραμμα για συνολική μαζική αλλαγή όλης της κοινωνίας (με τη μία).

    Η αλλαγή της κοινωνίας μπορεί να στηριχτεί σε ένα τέτοιο όραμα σαν ιδανικό αλλά δεν συνίσταται μόνο σ' αυτό. Συνίσταται ίσως σε πρακτικούς τρόπους ξεπεράσματος των ανισοτήτων και των πολλών εμποδίων προκειμένου τέτοια οράματα να γίνουν πρακτικά εφαρμόσιμα, αλλά σε βάθος χρόνου και σταδιακά...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όπως λέει κάπου μέσα ο Καστοριάδης, θα καταργηθούν πολλές σημερινές διακρίσεις σχετικά με τις δουλειές (π.χ. η διάκριση σε πνευματική και χειρωνακτική, σε δύσκολη κι εύκολη δουλειά κλπ). Επίσης κάποιες βρώμικες, αλλά κοινωφελείς, δουλειές (π.χ. μάζεμα σκουπιδιών) θα γίνονται εκ περιτροπής από όλους.

      Kαταναγκασμός πάντως δεν θα υπάρξει για κανέναν αφού η ισότητα δεν μπορεί να θεωρείται καταναγκασμός, παρά μόνο η ανισότητα. Αν παρ΄ όλα αυτά κάποιοι εξακολουθήσουν να θέλουν να αμείβονται περισσότερο, ή να μην λερώνονται, πρόβλημά τους.

      Οπωσδήποτε το ζητούμενο για όλα αυτά είναι, όπως λες κι εσύ, ένας νέος ανθρωπότυπος και όχι μια νέα "σωστή" ιδεολογία (π.χ. τύπου μαρξισμού) που θα επιβληθεί με λουτρά αίματος από κάποιους "φωτισμένους" επάνω σε κάποιους "αδαείς".

      Δεν θεωρώ ουτοπική την μαζική ιστορική (επαν)ανάδυση αυτού του ανθρωπότυπου, δεδομένου ότι δεν θα πρόκειται για κάτι νέο. Εννοώ ότι όπως αυτός ο ανθρωπότυπος προϋπήρξε σε εποχές και περιοχές όπως η κλασική Ελλάδα, η ιταλική Αναγέννηση, ή το εργατικό κίνημα του 19ου αιώνα, έτσι μπορεί και να ξαναεμφανιστεί στο μέλλον.

      Π.χ. αν λέγαμε σε έναν έλληνα του 7ου π.Χ. αιώνα ότι σε λίγες μόλις δεκαετίες η βασιλεία θα ήταν παρελθόν και θα είχε αντικατασταθεί από τα πολιτεύματα των πόλεων, ή ότι η αριστοκρατία θα καταργείτο και θα αντικαθίστατο από την την κυριαρχία της εκκλησίας του Δήμου (=απουσία κυβέρνησης) θα μας χαρακτήριζε ουτοπικούς.

      Απλώς η (επαν)ανάδυση του "νέου" ανθρωπότυπου δεν θα γίνει κατά παραγγελίαν κάποιου νέου ιδεολογικού μεσσιανισμού (όπως ο μαρξισμός) αλλά θα αποτελεί γνήσιο τέκνο της Ανάγκης. Μέχρι να γίνει αυτό όμως εμείς μπορούμε να κάνουμε "ουτοπικά" όνειρα.

      Kαι το μόνο σίγουρο για μένα είναι ότι τέτοιες σαρωτικές αλλαγές δεν θα γίνουν ούτε με εκλογές, ούτε από κάποια μεσσιανική μειοψηφία, αλλά από την αυτόνομη και αδιαμεσολάβητη δράση του εκάστοτε συλλογικού ιστορικού υποκειμένου. Και γι' αυτό αν συμβούν θα είναι "απότομα" στο "εδώ" και στο "τώρα" (όπως όλες οι πραγματικές αλλαγές στην Ιστορία) και όχι σε κάποιο απροσδιόριστο (=μαρξιστικώς εννοούμενο) χιμαιρικό βάθος χρόνου, στη διάρκεια του οποίου θα διαιωνίζονται ως "αναγκαία κακά" οι παλιές κυριαρχικές και οικονομίστικες δομές.

      Διαγραφή