.jpg)
Πρωτότυπος τίτλος: IL FASCISMO DEGLI ANTIFASCISTI (εκδ. Garzanti, Mιλάνο, 2018)
Συγγραφέας: Pier Paolo Pasolini
Εκδότης για την Ελλάδα: Επέκεινα, 2026
Αριθμός σελίδων: 96
Διαστάσεις: 18x13
Ο στοχασμός γύρω από τον φασισμό και την ιστορική του εξέλιξη διατρέχει όλο το έργο του Pier Paolo Pasolini: ο παρών τόμος συγκεντρώνει μερικά από τα πιο ενδεικτικά κείμενά του πάνω στο ζήτημα αυτό, τα οποία δημοσιεύθηκαν την περίοδο μεταξύ Σεπτεμβρίου 1962 και Φεβρουαρίου 1975. Παίρνοντας θαρραλέα θέση εναντίον ενός τυποποιημένου αντιφασισμού, εκτός τόπου και χρόνου, ο Pasolini μάς προειδοποιεί για την απειλή μιας νέας μορφής φασισμού, πιο ύπουλης και επικίνδυνης, η οποία γίνεται αντιληπτή «ως κανονικότητα, ως κωδικοποίηση του κτηνωδώς εγωιστικού υποστρώματος μιας κοινωνίας». Πρόκειται για τον καταναλωτισμό, ο οποίος, αρχής γενομένης από τη δεκαετία του 1960, ευθύνεται για την πολιτισμική ομογενοποίηση της Ιταλίας: μια εξουσία η οποία αν και δεν έχει πρόσωπο, δεν φορά μαύρες στολές και φασιστικό μαύρο φέσι- είναι σε θέση να διαμορφώνει τις ζωές και τις συνειδήσεις.
Μολονότι έχουν περάσει πάνω από σαράντα χρόνια από τότε που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά, τα κείμενα αυτά διατηρούν ακέραιη όλη την κριτική τους ισχύ, τη διαγνωστική τους οξύτητα και την περιγραφική τους ικανότητα, προσφέροντας τη δυνατότητα να διακρίνουμε πολλά από τα βαθύτερα χαρακτηριστικά των σημερινών κοινωνιών μας.
(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
ΠΡΟΣΟΧΗ! Μην πετάξετε τα χρήματά σας!
Γράφω μόνο για βιβλία που μου αρέσουν και που προτείνω. Δεν έχω γράψει ποτέ αρνητική κριτική για ένα βιβλίο. Σέβομαι τον κόπο του συγγράψαντος ό,τι κι αν έχει γράψει κι όσο κι αν διαφωνώ, και δεν θα ήθελα να συντελέσω στο να του κοπεί το ψωμί ή η πρόσβαση στο κοινό. Ούτε θα ήθελα να παραβιάσω το δικαίωμα του οποιουδήποτε δυνητικού αναγνώστη του, να έχει επιλογές και πρόσβαση σε ο,τιδήποτε νομίζει ότι τον αφορά. Με μία όμως προϋπόθεση: ο συγγραφέας ή ο εκδότης να "παίζει" έντιμα, δηλαδή χωρίς να προσπαθεί να παραπλανήσει, πουλώντας κάτι άλλο από αυτό που ισχυρίζεται ότι πουλάει.
Εδώ όμως δεν έχουμε μια τέτοια περίπτωση εντιμότητας. Παρ' όλα αυτά ούτε εδώ θα καθόμουν να ξοδέψω τον χρόνο μου γράφοντας αυτή την (πρώτη μου - και εύχομαι τελευταία) αρνητική κριτική, αν ο εκδότης (αρχικά ο ιταλός, αλλά και ο έλληνας - μια και προσωπικά έχω σοβαρή αμφιβολία ότι ο παραπλανητικός τίτλος δόθηκε από τον Παζολίνι) δεν μου είχαν κλέψει τα χρήματα που ζητούν γι' αυτό το βιβλίο. Συγκεκριμένα σχεδόν δώδεκα ευρώ για ένα μικρό βιβλιαράκι 90 μόλις σελίδων, που θα έπρεπε να πωλείται το πολύ στη μισή τιμή (αν και πάλι για εξαπάτηση και κλοπή θα επρόκειτο, όσο θα είχε αυτόν τον παντελώς άσχετο και παραπλανητικό τίτλο). Αρκεί να συγκρίνουμε με ανάλογά του σε αντικείμενο και όγκο, π.χ. με την Ορθολογικότητα του καπιταλισμού του Καστοριάδη ή με τις Αιτίες της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας του Π. Κονδύλη που πουλιούνται στα έξι έως εξίμισι ευρώ.
Θα μου πει κάποιος: "μα πήγες και αγόρασες ένα βιβλίο χωρίς προηγουμένως να έχεις διαβάσει έστω μια βιβλιοκριτική του;". Απαντώ ότι ψάχνω πάντα για κριτικές (έχω μάλιστα εξελίξει έναν συγκεκριμένο τρόπο να τις διαβάζω, ώστε να αντιλαμβάνομαι αν με ενδιαφέρει ή όχι το υπό κρίση βιβλίο, ανεξάρτητα από το αν είναι θετική ή αρνητική η κριτική), απλώς εδώ δεν υπήρχαν κριτικές.
Κι αφού δεν υπήρχαν βιβλιοκριτικές (ή έστω παρατηρήσεις προσεκτικών αναγνωστών - εκείνες του Goodreads κυμαίνονται από όχι ιδιαίτερα διαφωτιστικές έως επιδερμικές), υποθέτοντας από τον τίτλο (και το εξίσου παραπλανητικά προδιαθέτον οπισθόφυλλο) ότι θα διαβάσω κάτι που να αφορά στον φασισμό των (αντι)φασιστών, όπως τον αντιλαμβάνεται ο περισσότερος κόσμος σήμερα (ας πούμε, για τον φασισμό του σιωνισμού ή του χριστιανισμού ή του ισλαμισμού ή του σταλινισμού ή της αστικής ψευδεπίγραφης "δημοκρατίας" ή της "πολιτικής ορθότητας" που μόλις είχε αρχίσει να εκκολάπτεται ως νέο αβγό φιδιού στη δεκαετία του 1970, αφού όλοι τους έχουν βρει υπερπολυτελές καταφύγιο... στον ήλιο της -καταγγελλόμενης υπό του Παζολίνι- "Κοινωνίας της Αφθονίας"), πήγα και το αγόρασα.
Δυστυχώς δεν πρόκειται ούτε καν για πρωτόλειο προβληματισμό πάνω σε αυτό το θέμα, σαν αυτόν που είχα δοκιμάσει να αναπτύξω παλιότερα εδώ [βλ. Η ΑΒΑΣΤΑΧΤΗ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ (ΑΝΤΙ)ΦΑΣΙΣΜΟΥ - Μια κατάδυση στο «ιδεολογικό ασυνείδητο» του (αντι)φασίστα]. Ο Παζολίνι, παρά την ευφυία του και τον προσωπικό και επ' ουδενί ιδεολογικά κλισαρισμένο λόγο του, παραμένει άλλος ένας ιδεολογικά εγκλωβισμένος μαρξιστής σε πλήρη αμηχανία και αδυναμία να κατανοήσει τις αλλαγές των καιρών του. Αν και βλέπει ότι κι οι φασίστες εκσυγχρονίζονται (συμπεριφορικά, λεκτικά, ενδυματολογικά κλπ.) σε βαθμό που δεν τους ξεχωρίζεις πια από τους "δημοκράτες" (παρατηρεί μάλιστα ότι ολοένα και περισσότεροι φασίστες δεν εξυπηρετούνται/εκφράζονται πλέον από το τρίπτυχο "θρησκεία-πατρίδα-οικογένεια"), δεν αναζητά την αιτία της επιβίωσης/εξέλιξης του φασισμού στον μετασχηματισμό προς τον ολοκληρωτισμό σύμπαντος του οικονομικού καθεστώτος (όπως π.χ. ο σύγχρονός του Μαρκούζε ήδη από το 1964 και τον Μονοδιάστατο Άνθρωπο). Αλλά τα βάζει σαν τον οποιονδήποτε ηθικολόγο (που δεν ήταν) με ... τoν καταναλωτισμό και τον "κτηνώδη εγωισμό" που αυτός καλλιεργεί.
Απόσπασμα από τον Μονοδιάστατο Άνθρωπο (1964) του Χέμπερτ Μαρκούζε
Δηλώνει μάλιστα και νοσταλγός της παλιάς Ιταλίας όπου οι άνθρωποι δεν ήσαν τόσο ομογενοποιημένοι ενδυματολογικά, γλωσσικά κλπ. και όπου ξεχώριζες π.χ. τους χωρικούς από τους κατοίκους των πόλεων, τους εργάτες από τους λογιστές, τους φασίστες από τους "δημοκράτες" κλπ. Εκτός του ότι με αυτόν τον τρόπο απαξιώνει τα όποια σημαντικά θετικά της σύγχρονης κοινωνικής ομογενοποίησης (π.χ. την πολύ ευκολότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, ανθρώπων τόσο απομονωμένων κάποτε, που πέθαιναν από ένα απλό κρυολόγημα ή ένα τσίμπημα εντόμου), αδυνατεί να δει τον "φασισμό" και τη "δημοκρατία" ως τις δύο όψεις του ίδιου ολοκληρωτικού "νομίσματος". Και δίνει την εντύπωση ότι διακρίνει στα σοβαρά κάποια διαχωριστική γραμμή ανάμεσά τους.
Παραμένει βέβαια εύστοχος (αλλά σε δευτερεύοντα σημεία) όταν επισημαίνει ότι η εμμονή των "αντιφασιστών" να προσποιούνται ότι πολεμούν (ανέξοδα) έναν απαρχαιωμένο γραφικό φασισμό, αντί για τη σύγχρονη εκδοχή του (τον, κατ' αυτόν, "καταναλωτισμό") τους βολεύει παντοιοτρόπως αφού δεν αγγίζει την (θεωρούμενη υπ΄αυτού ως πραγματική) εξουσία.
Όπως όμως μπορεί εύκολα να αντιληφθεί κάποιος, τα παραπάνω δεν έχουν να πουν τίποτα για τον "φασισμό των αντιφασιστών" (μουσουλμάνων, σιωνιστών, χριστιανών, σταλινικών, λενινιστών κ.α.) όπως πλέον τον αντιλαμβάνεται ο σύγχρονος κοινωνικός και πολιτικός προβληματισμός (που είμαι βέβαιος ότι τον γνωρίζουν και οι εκδότες). Δηλαδή δεν έχουν να πουν τίποτα για τη διεύρυνση της έννοιας του φασισμού στην εποχή μας, μια διεύρυνση που, μετά την παταγώδη ιστορική χρεωκοπία του "(αν)υπαρκτού σοσιαλισμού", το πληθυσμιακό πήξιμο των ευρωπαϊκών χωρών από φονταμενταλιστές μουσουλμάνους και τις -εφάμιλλες της ναζιστικής αποκτήνωσης- ρατσιστικές εκστρατείες του "περιούσιου" Ισραήλ, ξεπέρασε αναπόφευκτα τον στενό ακαδημαΐστικο ορισμό του φασισμού (στον οποίο επιμένουν βολικά μόνο οι, κρυπτόμενοι πίσω από το δαχτυλάκι τους, σταλινολενινιστές). Ένα βιβλίο με τέτοιον τίτλο σήμερα, θα πρέπει να παραπέμπει υποχρεωτικά και εκεί ώστε να δείχνει το ποιόν των εργολάβων του (αντι)φασισμού. Μάλιστα ο ίδιος ο Παζολίνι τίθεται ξεκάθαρα εναντίον ειδικά της "εξομοίωσης" φασισμού και σταλινισμού, νεροκουβαλώντας κι αυτός στην υποκρισία των ιδεολογικών τύπων και τυπολατρών. (Από μια άποψη βέβαια ο σταλινισμός δεν πρέπει να εξομοιώνεται με τον ναζισμό μια και ο πρώτος δολοφόνησε έως και διπλάσιο αριθμό εκατομμυρίων από τους θεωρούμενους ως πολιτικούς ή κοινωνικούς αντιπάλους του...).
Η δε δική του εννοιολογική διεύρυνση του φασισμού (σύμφωνα με τους εκδότες) περί "μιας νέας μορφής φασισμού, πιο ύπουλης και επικίνδυνης, η οποία γίνεται αντιληπτή ως κανονικότητα, ως κωδικοποίηση του κτηνωδώς εγωιστικού υποστρώματος μιας κοινωνίας", ιδωμένη σαράντα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση αυτών των κείμενων, θα μπορούσε να εκληφθεί ως ότι "φωτογραφίζει" τον γουοκισμό (την πιο πρόσφατη και πιο επικαιροποιημένη έκδοση του φασιστικού "λογισμικού" - βλ. cancel culture, λογοκρισία σύμπασας της θεωρούμενης ως "σεξιστικής", "πατριαρχικής", "ρατσιστικής" κλπ. δυτικής λογοτεχνίας κλπ.). Αλλά ο Παζολίνι δεν θα μπορούσε τότε να είχε με τίποτα κάτι τέτοιο στο μυαλό του (θα φαινόταν εξάλλου), ώστε να δικαιούμαστε σήμερα να προεκτείνουμε με αυτόν τον τρόπο τον συλλογισμό του. Ενδεχομένως μάλιστα αν ζούσε και αν είχε παραμείνει μαρξιστής, να είχε γίνει κι ο ίδιος ένας woke νεοφασίστας, αν κρίνουμε από ό,τι έχει απομείνει σήμερα από αυτό που κάποτε ήταν η αριστερά.
Οπότε η πεποίθηση του εκδότη ότι "μολονότι έχουν περάσει πάνω από σαράντα χρόνια από τότε που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά, τα κείμενα αυτά διατηρούν ακέραιη όλη την κριτική τους ισχύ, τη διαγνωστική τους οξύτητα και την περιγραφική τους ικανότητα, προσφέροντας τη δυνατότητα να διακρίνουμε πολλά από τα βαθύτερα χαρακτηριστικά των σημερινών κοινωνιών μας" μπορεί να εξηγηθεί μόνο ως αποκύημα (πωλησιακής;) φαντασίας.
Θα ήταν πολύ πιο τίμιο αν το βιβλιαράκι αυτό είχε έναν τίτλο κάπως σαν "Ο φασισμός των αντιφασιστών στην περίοδο 1962-1975", ή "Ο φασισμός του (δήθεν) αντιφασίστα Καταναλωτισμού", παρ΄ όλο που ακόμα κι έτσι ο προβληματισμός του δεν θα ήταν λιγότερο παρωχημένος, ακόμα και με τα κριτήρια των συγχρόνων του, όπως ο προαναφερθείς Μαρκούζε. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι ο Παζολίνι ήταν ήδη πίσω από την εποχή του αφού κατά τη διάρκεια των ταραχών του Μάη του '68 είχε εκδηλώσει τη συμπάθειά του στους μπάτσους...
Αν πάντως σας ενδιαφέρει ο φασισμός των (αντι)φασιστών, μην επιτρέψετε να σας κλέψουν τα χρήματά σας.
Θ.Λ.
Δείτε σχετικά:
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου