Κυριακή, 17 Νοεμβρίου 2013

ΜΕΣΑΙΑ ΤΑΞΗ: Η σπουδαιότερη επανάσταση τής κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας.


H ύπαρξη εύρωστης μεσαίας τάξης συμβαδίζει με την κοινωνική ευημερία, ενώ η έλλειψη ή συρρίκνωσή της με την κοινωνική οπισθοδρόμηση (βλ. νεώτερη Ελλάδα).



  Όσο κι αν ακούγεται παράξενο η μεσαία τάξη εμφανίζεται παγκοσμίως για πρώτη φορά στην αρχαία (κλασική) Ελλάδα. Ο προοδευτικός σχηματισμός τής μεσαίας τάξης έγινε σε αλληλεξάρτηση με τήν ευρεία καθιέρωση τής ιδιοκτησίας, ατομικής και κοινωνικής, η οποία (όσο κι αν ξανακούγεται παράξενο) αποτελεί επίσης ελληνική καινοτομία στην οικονομική ιστορία. Η συνδυασμένη ανάδυση μεσαίας τάξης και ευρείας καθιέρωσης τής ιδιοκτησίας επέφεραν ως τελικά αποτελέσματα τον επανασχηματισμό των πόλεων ως πολιτικών πλέον κοινοτήτων (και όχι ως απλών οικιστικών συγκροτήσεων, που ήσαν μέχρι τότε), την εγκαθίδρυση τής κοινωνίας τών πολιτών και την δημιουργία τού πολιτικού στοχασμού. Πράγματα, που αποτελούν επίσης (αρχαιο)ελληνικές πρωτιές στην κοινωνική ιστορία.

Η ιδιοκτησία και οι πόλεις στον μή ελληνικό κόσμο

  Στα μεγάλα κράτη της Ανατολής (π.χ. Σουμερία, Ασσυρία, Περσία κ.λπ.) και του Νότου (π.χ. Αίγυπτος), αλλά ακόμη και σε πολύ μακρινές και μεταγενέστερες προβιομηχανικές κοινωνίες (π.χ. Αζτέκοι, Ίνκας κ.α), η ατομική ιδιοκτησία για τον πολύ κόσμο απλώς δεν υπήρχε. Δεν αναφερόμαστε φυσικά στην κατοχή τών διαφόρων προσωπικών αντικειμένων, αλλά στο δικαίωμα δημιουργίας προσωπικής περιουσίας καθώς και σε αυτά, που στην πολιτική οικονομία ονομάζονται «παραγωγικοί συντελεστές»: γη, εργασία και εργαλεία (κεφάλαιο). Ο σημαντικότερος από αυτούς στον αρχαίο κόσμο, ήταν η καλλιεργήσιμη γη. Αυτή ανήκε συνήθως στο κράτος μέσω της μορφής τού εκάστοτε μονάρχη (φαραώ, βασιλιά κ.λπ.), ή το αντίστροφο. Τεράστιες αγροτικές εκτάσεις παραπλεύρως του ποταμού Νείλου, ή στην Εγγύς και Μέση Ανατολή (Μεσοποταμία), καλλιεργούνταν, είτε από «ελεύθερους» (αλλά, στην ουσία  επιστρατευμένους) πληθυσμούς, είτε από χιλιάδες δούλους. Τα παραπάνω κάνουν σαφές ότι η ιδιοκτησία δεν υφίστατο ούτε σε ατομική ούτε σε κοινωνική μορφή, αλλά αποτελούσε προνόμιο μιας βασιλικής, αριστοκρατικής, ιερατικής κ.λπ. ελίτ.
     Σε αυτές τις περιοχές οι όποιες -και ελάχιστες- «πόλεις» δεν αποτελούσαν τίποτε περισσότερο από απλούς οχυρωμένους οικιστικούς σχηματισμούς γύρω από το παλάτι κάποιου βασιλιά, στούς οποίους στεγάζονταν διάφοροι τεχνίτες (συνήθως παραγγελιολήπτες του παλατιού), οι υπηρεσίες διαχείρισης της αγροτικής παραγωγής (λογιστήρια, αποθήκες κλπ) και φυσικά οι προαναφερθένετες ακτήμονες ελεύθεροι καλλιεργητές. Στον προκλασικό προελληνικό κόσμο οι πόλεις δεν έχουν δική τους αυτόνομη ύπαρξη και σημασία και λειτουργούν ως  συμπληρώματα μιάς στενά αγροτικής κρατικοποιημένης κοινωνίας. Ακόμα και οικισμοί, που δεν σχετίζονται άμεσα με την αγροτική παραγωγή, (π.χ. λιμάνια) δεν είναι τίποτε περισσότερο από συνοριακοί στρατιωτικοί σταθμοί, ή επίνεια / προεκτάσεις αγροτικών οικιστικών σχηματισμών, μέσα από τα οποία διεξάγεται κάποιο, συμπληρωματικό τής αγροτικής παραγωγής, εμπόριο. Η κτηνοτροφία επίσης (εκτός κάποιων νομαδικών λαών) δεν αποτελεί μια αυτόνομη δραστηριότητα αλλά, μια ενασχόληση επίσης  συμπληρωματική τής κυρίαρχης αγροτικής.
  Εννοείται, ότι στα μεγάλα αγροτικά κράτη, όποτε κι αν αυτά υπήρξαν (Μεσοποταμία, Αίγυπτος, προκολομβιανή Αμερική κ.λ.π.) ήταν αδιανόητη όχι μόνο η δυνατότητα δημιουργίας προσωπικής ή κοινωνικής περιουσίας, αλλά επίσης η ελευθερία τής σκέψης και  άλλες βασικές, συνυφασμένες με την ύπαρξη μεσαίας τάξης ατομικές ή κοινωνικές ελευθερίες.


Τετάρτη, 6 Νοεμβρίου 2013

ΝΟΑΜ CHOMSKY - ΣΚΛΗΡΗ (ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ) ΑΓΑΠΗ

Η ιδεολογία τού νεοφιλελευθερισμού:
Αγάπη για τους πλούσιους και τους προνομιούχους, σκληρή για όλους τους άλλους.



       Νομίζω, ότι υπάρχει μια μυστηριώδης ομοιότητα ανάμεσα στην τρέχουσα περίοδο και στις εποχές, κατά τις οποίες διαμορφώθηκε η σύγχρονη ιδεολογία -που σήμερα αποκαλείται «νεοφιλελευθερισμός» ή «οικονομικός ρασιοναλισμός»- από τους Ρικάρντο, Μάλθους και άλλους. Αποστολή τους ήταν να δείξουν στους ανθρώπους, ότι δεν είχαν δικαιώματα, αντίθετα με όσα ανοήτως πίστευαν. Και πραγματικά, αυτό αποδείχτηκε «επιστημονικά».
  Το μεγάλο πνευματικό σφάλμα τής προκαπιταλιστικής κουλτούρας ήταν η πεποίθηση, ότι οι άνθρωποι έχουν θέση στην κοινωνία και δικαίωμα σ΄ αυτήν, εξαιρετικά δυσάρεστη ίσως θέση, αλλά τουλάχιστον έχουν κάτι. Η νέα επιστήμη έδειξε, ότι η ιδέα τού «δικαιώματος στη ζωή» ήταν απλώς μια πλάνη. Έπρεπε να εξηγηθεί υπομονετικά στον πλανημένο λαό, ότι δέν έχει άλλα δικαιώματα εκτός αττό το να προσπαθεί να βρει την τύχη του στην αγορά. Ένα άτομο, που δεν έχει δικό του πλούτο και δεν μπορεί να επιβιώσει στην αγορά εργασίας «δεν έχει δικαίωμα ούτε για την παραμικρή μερίδα τροφής και στην πραγματικότητα δεν έχει καμμία δουλειά να βρίσκεται εκεί», διακήρυξε ο Μάλθους σε ένα σημαντικό έργο του. Είναι «μεγάλο κακό» και παραβίαση τής «φυσικής ελευθερίας» να παραπλανά κανείς τους φτωχούς αφήνοντάς τους να πιστεύουν, ότι έχουν άλλα δικαιώματα, υποστήριζει ο Ρικάρντο, εξοργισμένος από την επίθεση εναντίον των αρχών τής οικονομικής επιστήμης και τού στοιχειώδους ορθολογισμού και εναντίον των εξ ίσου εξυμνουμένων ηθικών αρχών.
   Το μήνυμα είναι σαφές. Μπορούμε να επιλέξουμε ελεύθερα: την αγορά εργασίας, το κάτεργο τού εργοστασίου, το θάνατο, ή να πάμε κάπου άλλου -όπως δόθηκε η δυνοτότητα, όταν ελευθερώθηκαν τεράστιοι χώροι χάρη στην εξόντωση και στην εκδίωξη ιθαγενών πληθυσμών, όχι ακριβώς με την εφαρμογή των αρχών τής αγοράς.