Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2020

ΨΥΧΗ / ΘΕΣΜΙΣΗ / ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ στον φιλοσοφικό λόγο του Κορνήλιου Καστοριάδη

Συγγραφέας: Κυριάκος Νικολούδης 
Σελίδες: 187 
Εκδόσεις: Δαιδάλεος, 2020
 
              

 

    Το 1845 στην περίφημή του  11η θέση για τον Φόυερμπαχ ο Καρλ Μαρξ απεφάνθη ότι αν η μέχρι τώρα προσπάθεια της Φιλοσοφίας ήταν να ερμηνεύσει τον κόσμο, στο εξής η προσπάθειά της πρέπει να προσανατολιστεί στο πώς θα τον αλλάξει.   
    Ο αφορισμός εκείνος του Μαρξ έθεσε έκτοτε νέες προδιαγραφές στη φιλοσοφική αναζήτηση. Και -σαν ένα από τα παράδοξα της Ιστορίας- ως το λαμπρότερο ίσως τέκνο αυτής της νέας αντίληψης περί ρόλου της Φιλοσοφίας, θα μπορούσε χωρίς πολύ σκέψη να χαρακτηριστεί ένας «αποστάτης» του μαρξισμού, ο εκ Γαλλίας Κορνήλιος Καστοριάδης.  Γιατί, μετά την προοδευτική αποδόμηση του μαρξισμού από τον Καστοριάδη (μέσα από το περιοδικό Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα) και την οριστική αποστασιοποίησή του από αυτόν το 1964, η 11η θέση για τον Φόυερμπαχ έχει ατύπως πλέον τροποποιηθεί / επεκταθεί (τουλάχιστον για όσους ενασχολούμενους δεν θέλουν να κρύβονται πίσω από το δαχτυλάκι τους) σε: αν  η μέχρι τώρα προσπάθεια της Φιλοσοφίας ήταν να ερμηνεύσει τον κόσμο, στο εξής η προσπάθειά της πρέπει να προσανατολιστεί στο πώς θα τον αλλάξει καθιστώντας τον άνθρωπο πολιτικό, ήτοι αυτόνομο ον (δηλαδή απόλυτο, αδιαμφισβήτητο και αποκλειστικό κάτοχο των αποφάσεων που διαμορφώνουν την ύπαρξή του, των οποίων μπορεί και οφείλει να έχει ο ίδιος  την άμεση και αδιαμεσολάβητη κυριότητα).
 

Σάββατο, 11 Απριλίου 2020

ΜΗΠΩΣ Η ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩNΕΙ;



                                              


    Απ’ ό,τι γνωρίζω, λίγες φορές η ρήση «ουδέν κακόν αμιγές καλού» βρήκε τέτοια εκπλήρωση όσο σ’ αυτή την εποχή της καραντίνας. Γιατί η επιδημία δείχνει να διαθέτει και μια θετική διάσταση που σχετίζεται σχεδόν αιτιοκρατικά με πολλές πλευρές της ατομικής / δημόσιας υγείας και όχι μόνον αυτής.
    Εξηγούμαι: η επιδημία (κυρίως μέσω της μαζικής καραντίνας) έχει μέχρι στιγμής μερικές εμφανείς ευεργετικές συνέπειες που ίσως θα έπρεπε να απαριθμηθούν και να προβληματίσουν.

Σάββατο, 18 Ιανουαρίου 2020

ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ 2019



Συγγραφέας: Βασίλης Παλαιοκώστας
Τίτλος: Μια φυσιολογική ζωή, Δράσεις και αποδράσεις ενός επικηρυγμένου 
Αριθμός σελίδων: 608 
Εκδόσεις των Συναδέλφων 
Πρώτη έκδοση: Αθήνα, Ιούνιος 2019






     
  
  
   Το βιβλίο του διάσημου δραπέτη Βασίλη Παλαιοκώστα πρέπει να είναι (παρά την αποσιώπησή του από τους καταλόγους αριθμών πωλήσεων, τις ραδιοτηλεοπτικές «εκπομπές βιβλίου», τις παντοειδείς καθωσπρεπίστικες δημοσιογραφικές στήλες βιβλιοκριτικής κλπ.) το best seller του 2019 για την Ελλάδα: μέσα σε ελάχιστους μόλις μήνες από την πρώτη έκδοσή του γνώρισε άλλες τρεις επανεκδόσεις και έχει μέχρι στιγμής πουλήσει πάνω από έντεκα χιλιάδες αντίτυπα. Γεγονός οπωσδήποτε ελπιδοφόρο, αν και δεν δίνει κάποιου είδους απάντηση στο εύλογο ερώτημα «μα πού είναι τέλος πάντων όλοι αυτοί οι άνθρωποι οι οποίοι το αγόρασαν, πώς εκδηλώνουν την παρουσία τους, γιατί δεν φαίνονται;» …

Τετάρτη, 20 Φεβρουαρίου 2019

ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΕΠΙΣΤΡΕΨΑΜΕ ΣΤΗΝ ... ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ

   Γιατί η Νεοελλάδα δεν ήταν, δεν είναι κι ούτε θα γίνει ποτέ μια κανονική χώρα (όσο έχει αυτόν τον λαό)






      Μετά τους κομπασμούς των πολιτικών διαχειριστών της ελληνόφωνης μπανανίας περί "επιστροφής στην κανονικότητα", ίσως θα είχε κάποιο ενδιαφέρον να αναρωτηθούμε τί σημαίνει να είναι μια χώρα κανονική.     
  Προφανώς, τόσο οι πολιτικοί διαχειριστές ("συμπολιτευόμενοι" και "αντιπολιτευόμενοι") της καθυστερημένης ελληνόφωνης μπανανίας όσο και ο εκούσια ανενημέρωτος εθνοαυτιστικός τριτοκοσμικός πελατειακός ψηφοσυρφετός που την καταπατά, θεωρούν ως κανονικότητα χώρας το οικονομικό καθεστώς που υπήρχε στη μπανανία τους πριν τη χρεωκοπία της, και πιο συγκεκριμένα την περίοδο (χονδρικά) 1980-2010. Επρόκειτο, ως γνωστόν, για μια "κανονικότητα"/φούσκα αθρόου εξωτερικού υπερδανεισμού, ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων (Μ.Ο.Π.), Κοινοτικών Πακέτων Στήριξης (Κ.Π.Σ.), "πακέτων Ντελόρ" και πολλαπλώς άλλως αποκληθεισών κατά καιρούς χορηγιών προς το ελληνόφωνο ψευδοκράτος, τα αμύθητα ποσά των οποίων "σκοτώθηκαν" σε καταναλωτικούς αποκλειστικά σκοπούς.

Παρασκευή, 16 Νοεμβρίου 2018

ΜΑΥΡΟ + ΑΣΠΡΟ (1973)


    Μια διεθνών προδιαγραφών ελληνική ροκ ταινία του 1973, που υπερβαίνει κατά πολύ τη στενότητα του αντιδικτατορισμού 

Έτος πρώτης προβολής: 1973, Σεπτέμβριος
Σκηνοθεσία: Θανάσης Ρεντζής και Νίκος Ζερβός
Σενάριο: Θανάσης Ρεντζής
Μουσική επιμέλεια: Νίκος Παπαδάκης



  

    Σε μια επικοινωνία που είχα πρόσφατα με τον Θανάση Ρεντζή (έναν εκ των δύο σκηνοθετών και σεναριογράφο) μου είπε ότι η ταινία «Μαύρο + Άσπρο» ατύχησε λόγω της εποχής που βγήκε: όσοι την παρακολούθησαν τότε (αλλά και αργότερα), στάθηκαν μόνο στις -συνήθεις για τα καλλιτεχνικά έργα της χουντικής περιόδου- «κωδικοποιημένες» αντιδικτατορικές νύξεις της, και δεν πρόσεξαν ότι η ταινία έθιγε ζητήματα πιο σύνθετα, που αφορούσαν και σε «ελεύθερες» κοινωνίες (και άρα ξεπερνούσαν κατά πολύ τον, ούτως ή άλλως περιορισμένου διανοητικού και πολιτικού ορίζοντα, αντιδικτατορισμό).
    Η επισήμανση του Θανάση Ρεντζή μού επιβεβαίωσε αυτό που είχα διαισθανθεί από την πρώτη φορά που είδα την ταινία (κάπου γύρω στο 2000). Για τον λόγο ακριβώς ότι η ταινία υπερέβαινε την απλοϊκή στρατευμένη πρόσληψή της, έγινε εξαρχής μια από τις πλέον αγαπημένες μου. Και διαπιστώνοντας ότι δεν είχε γραφεί κάτι που να αναδεικνύει την ευρύτερή της διάσταση (τουλάχιστον όπως την αντιλαμβάνομαι προσωπικά), αποφάσισα να το κάνω από εδώ.

Σάββατο, 12 Μαΐου 2018

ΟΙ ΛΥΣΣΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ '68 ΕΙΝΑΙ ΕΔΩ

   
 

    Η χρονιά του 1968 είθισται να μνημονεύεται λόγω της επανάστασης εκείνου του Μαΐου στη Γαλλία. Ωστόσο το 1968 υπήρξε το έτος όπου συνέβη η πρώτη παγκόσμια επανάσταση στην Ιστορία: σε Η.Π.Α. και Ευρώπη (που τότε ήταν χωρισμένη σε δυτική ιδιωτικοκαπιταλιστική και ανατολική κρατικοκαπιταλιστική), εκατομμύρια άνθρωποι διαφορετικών εθνικών προελεύσεων και γλωσσών για πρώτη φορά στην Ιστορία σκέφτηκαν και ενήργησαν κατά παρόμοιο τρόπο, αυθόρμητα (=αυτοορμώμενα) χωρίς "συγκροτημένες ιδεολογίες", "απόλυτες αλήθειες", "ηγέτες", "καθοδήγηση", "πρωτοπορίες", "ιστορικές νομοτέλειες", "ιερά βιβλία" κλπ. Αυτό που δεν κατάφεραν οι "συστηματικοί" και επιστημονικοφανείς χιλιασμοί του 19ου αιώνα, το κατόρθωσε η Ανάγκη και τα εκατομμύρια των "ανοργάνωτων" και "αδέσποτων" λυσσασμένων τού παγκόσμιου '68.
   Ωστόσο, μαζί με τις αυτοδιορισμένες (κυρίως μαρξιστολενινιστικές) "επαναστατικές πρωτοπορίες", το παγκόσμιο '68 προσπέρασε σαν σταματημένη και την επιστημονικοφανή χίμαιρά τους: αυτή τής "μιά κι έξω" επανάστασης, η οποία δήθεν θα κηρυχθεί την "ιστορικώς κατάλληλη" στιγμή από κάποιους "ειδικούς" τής "Κοινωνικής Μηχανικής" (ενώ οι μάζες/στρατιωτάκια θα ακολουθούν με θρησκευτική πίστη). Το παγκόσμιο '68 έδειξε ότι, σε αντίθεση με μια "εθνικής εμβέλειας" επανάσταση, ο παγκόσμιος καπιταλισμός (και οι εκάστοτε εμφανισθείσες, μαρξιστογενείς ή άλλες, παραλλαγές του) δεν θα πέσει (αν πέσει) μια ωραία μέρα με την "κατάληψη των Χειμερινών Ανακτόρων", αλλά με έναν απροσδιόριστα μακροχρόνιο πόλεμο και με πολλή δουλειά (συλλογική και ατομική) στο επίπεδο του -"ταπεινού" κατά την ιστορικίστικη μαρξιστική μεταφυσική- καθημερινού πράττειν.  Έδειξε ότι το κατεξοχήν πρόταγμα δεν είναι ένας εκδημοκρατίστισκος εξωραϊσμός του καθεστώτος, ή μια "μεταρρύθμισή" του (ή ακόμα και η "κατάργηση"/αντικατάστασή του με ένα αντιπάλως ομοειδές), αλλά μια σαρωτική αλλαγή του τύπου πολιτισμού, απ' αυτές που συμβαίνουν κάθε κάμποσους αιώνες. Έδειξε επίσης ότι αυτή η κοσμογονική αλλαγή δεν μπορεί να αποτελέσει μεσσιανική αρμοδιότητα μιας -αφομοιωμένης εξάλλου- "τάξης" (ή, για  την ακρίβεια, τής αυτοπροβαλλόμενης ως κομματικής "πρωτοπορίας" της), ούτε μπορεί να γίνει εκ των άνω, αλλά είναι μία μή προνομιακή υπόθεση, που αφορά σε οποιονδήποτε θεωρεί "απλώς" ότι τον αφορά. Τέλος, ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει η παραμικρή "ιστορική εγγύηση" για την έκβαση αυτού του αγώνα (άρα ο καθένας συμμετέχει "για την κάβλα του" και με δική του ευθύνη).  
   Έκτοτε, το παγκόσμιο '68 έθεσε σε κίνηση τη μακρά διαδικασία ενός παγκόσμιου (και όχι ... "εθνικού", ή ακόμα και στενά "ταξικού") ενδοκοινωνικού ανταγωνισμού, που αναζωπυρώθηκε στο Σηάτλ τo 1999 και μαίνεται -με τις αναπόφευκτες αυξομειώσεις του- μέχρι σήμερα. Το παγκόσμιο '68 ήταν η τελευταία "άγρια βόλτα" αλλά και το άνοιγμα των ασκών μιας διαρκούς και ανεξέλεγκτης παγκόσμιας "λύσσας", που πλέον καμμία εξουσία δεν μπορεί να θέσει υπό έλεγχο: ποτέ πριν καμμία αυτοκρατορία στον πλανήτη, δεν είχε βρεθεί αντιμέτωπη με μια τόσο μακρά περίοδο τόσο συχνών ταραχών, μια αληθινή παγκόσμια και διαρκή επανάσταση, σαν αυτή που ο παγκοσμιούμενος καπιταλισμός αντιμετωπίζει σχεδόν καθημερινά από το 1968 και μετά. 
   Το  παγκόσμιο '68 έγινε το σημείο αφετηρίας μιας αυθεντικά ποιοτικής μεταλλαγής των επιμέρους κοινωνικών προταγμάτων και έβαλε τα σωστά ζητήματα στο τραπέζι (αδιαπραγμάτευτη κατάργηση των κάθε είδους πολιτικών "διαμεσολαβήσεων", "μεσιτειών", "αντιπροσωπεύσεων", κυβερνήσεων, κράτους, κοινωνικής ετερονομίας κλπ., έναρξη στο εδώ και στο τώρα των διαδικασιών τής κοινωνικής αυτοθέσμισης και αυτονομίας, αντίληψη της επανάστασης ως ψυχικά πληρωτικής φαντασιακής δημιουργίας και όχι ως "ιστορικού καθήκοντος", υποχρεωτική αντανάκλαση των επιδιωκόμενων σκοπών στα χρησιμοποιούμενα μέσα κλπ.) με τρόπο αμετάκλητο. Τα ζητήματα αυτά κατορθώνει να τα κρατά ανοιχτά με τρόπο που πλέον καθιστά αδύνατον το να "αγνοούνται". Έφερε την "ουτοπία" στην ημερησία διάταξη, κλόνισε ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη (αν και όχι και τα ψυχοδιανοητικά μπλοκαρίσματα) ακόμα και των πιο αφελών υπηκόων στους αφέντες τους, και άλλαξε τη συλλογική οπτική σε βαθμό τέτοιο που οι εξουσίες δεν μπορούν πλέον να κυβερνούν με την ευκολία που το έκαναν πριν. Ταυτόχρονα έβαλε την ταφόπλακα της γραφικότητας στους κάθε είδους ιδεολογικοποιημένους χιλιασμούς, στερώντας τις εξουσίες από τις εναλλακτικές τους - και τους υπηκόους από τις ενδεχόμενες "λύσεις" απελπισίας τους. Μετά το 1968 κάθε επιμέρους κινηματική διεκδίκηση που σέβεται τον εαυτό της γνωρίζει ότι η πρώτη της κίνηση είναι να εκπαραθυρώσει τα κομματόσκυλα (και ειδικά τα μαρξιστοειδή) από το εσωτερικό της.
   Σχεδόν πενήντα χρόνια μετά, το αποκληθέν και Φάντασμα του '68 εξακολουθεί να κάνει να νιώθουν την ανάσα του, τόσο οι αφηνιασμένοι νεοφιλελευθεροφασίστες όσο και οι διάφοροι εναπομείναντες γραφικοί μαρξιστοειδείς, τόσο οι "χαλίφηδες" όσο και όσοι ευελπιστούν να (ξανα)πάρουν τη θέση τους. Είναι ο συνεχώς επανερχόμενος εφιάλτης των ιδιοκτητών του πλανήτη.
    Παρακάτω αναδημοσιεύω ένα σχετικό κεφάλαιο (με τις παραπομπές) από την εργασία του Νίκου Σούζα "Σταμάτα να μιλάς για θάνατο μωρό μου" - Πολιτική και κουλτούρα στο ανταγωνιστικό κίνημα στην Ελλάδα (1974-1998), εκδόσεις Ναυτίλος, Θεσσαλονίκη 2014. Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή του συγγραφέα που υποβλήθηκε στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθήνας.
     Οι εικόνες και τα τονισμένα στοιχεία, από εμένα.

     Θ.Λ.