ΨΥΧΗ / ΘΕΣΜΙΣΗ / ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ στον φιλοσοφικό λόγο του Κορνήλιου Καστοριάδη

Συγγραφέας: Κυριάκος Νικολούδης 

Σελίδες: 187 

Εκδόσεις: Δαιδάλεος, 2020

 

              

 

    Το 1845 στην περίφημή του  11η θέση για τον Φόυερμπαχ ο Καρλ Μαρξ απεφάνθη ότι αν η μέχρι τώρα προσπάθεια της Φιλοσοφίας ήταν να ερμηνεύσει τον κόσμο, στο εξής η προσπάθειά της πρέπει να προσανατολιστεί στο πώς θα τον αλλάξει.   

    Ο αφορισμός εκείνος του Μαρξ έθεσε έκτοτε νέες προδιαγραφές στη φιλοσοφική αναζήτηση. Και -σαν ένα από τα παράδοξα της Ιστορίας- ως το λαμπρότερο ίσως τέκνο αυτής της νέας αντίληψης περί ρόλου της Φιλοσοφίας, θα μπορούσε χωρίς πολύ σκέψη να χαρακτηριστεί ένας «αποστάτης» του μαρξισμού, ο εκ Γαλλίας Κορνήλιος Καστοριάδης.  Γιατί, μετά την προοδευτική αποδόμηση του μαρξισμού από τον Καστοριάδη (μέσα από το περιοδικό Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα) και την οριστική αποστασιοποίησή του από αυτόν το 1964, η 11^η θέση για τον Φόυερμπαχ έχει ατύπως πλέον τροποποιηθεί / επεκταθεί (τουλάχιστον για όσους ενασχολούμενους δεν θέλουν να κρύβονται πίσω από το δαχτυλάκι τους) σε: αν  η μέχρι τώρα προσπάθεια της Φιλοσοφίας ήταν να ερμηνεύσει τον κόσμο, στο εξής η προσπάθειά της πρέπει να προσανατολιστεί στο πώς θα τον αλλάξει καθιστώντας τον άνθρωπο πολιτικό, ήτοι αυτόνομο ον (δηλαδή απόλυτο, αδιαμφισβήτητο και αποκλειστικό κάτοχο των αποφάσεων που διαμορφώνουν την ύπαρξή του, των οποίων μπορεί και οφείλει να έχει ο ίδιος  την άμεση και αδιαμεσολάβητη κυριότητα).

 

Ο ΠΙΟ ΒΡΩΜΙΑΡΗΣ ΛΑΟΣ; (χωρίς λόγια)

ΜΗΠΩΣ Η ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩNΕΙ;

                                              

    Απ’ ό,τι γνωρίζω, λίγες φορές η ρήση «ουδέν κακόν αμιγές καλού» βρήκε τέτοια εκπλήρωση όσο σ’ αυτή την εποχή της καραντίνας. Γιατί η επιδημία δείχνει να διαθέτει και μια θετική διάσταση που σχετίζεται σχεδόν αιτιοκρατικά με πολλές πλευρές της ατομικής / δημόσιας υγείας και όχι μόνον αυτής.

    Εξηγούμαι: η επιδημία (κυρίως μέσω της μαζικής καραντίνας) έχει μέχρι στιγμής μερικές εμφανείς ευεργετικές συνέπειες που ίσως θα έπρεπε να απαριθμηθούν και να προβληματίσουν.

ΤΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ 2019

Συγγραφέας: Βασίλης Παλαιοκώστας

Τίτλος: Μια φυσιολογική ζωή, Δράσεις και αποδράσεις ενός επικηρυγμένου

Αριθμός σελίδων: 608

Εκδόσεις των Συναδέλφων

Πρώτη έκδοση: Αθήνα, Ιούνιος 2019

                                   

   Το βιβλίο του διάσημου δραπέτη Βασίλη Παλαιοκώστα πρέπει να είναι (παρά την αποσιώπησή του από τους καταλόγους αριθμών πωλήσεων, τις ραδιοτηλεοπτικές «εκπομπές βιβλίου», τις παντοειδείς καθωσπρεπίστικες δημοσιογραφικές στήλες βιβλιοκριτικής κλπ.) το best seller του 2019 για την Ελλάδα: μέσα σε ελάχιστους μόλις μήνες από την πρώτη έκδοσή του γνώρισε άλλες τρεις επανεκδόσεις και έχει μέχρι στιγμής πουλήσει πάνω από έντεκα χιλιάδες αντίτυπα. Γεγονός οπωσδήποτε ελπιδοφόρο, αν και δεν δίνει κάποιου είδους απάντηση στο εύλογο ερώτημα «μα πού είναι τέλος πάντων όλοι αυτοί οι άνθρωποι οι οποίοι το αγόρασαν, πώς εκδηλώνουν την παρουσία τους, γιατί δεν φαίνονται;» …

ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΕΠΙΣΤΡΕΨΑΜΕ ΣΤΗΝ ... ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ

   Γιατί η Νεοελλάδα δεν ήταν, δεν είναι κι ούτε θα γίνει ποτέ μια κανονική χώρα (όσο έχει αυτόν τον λαό)

      Μετά τους κομπασμούς των πολιτικών διαχειριστών της ελληνόφωνης μπανανίας περί "επιστροφής στην κανονικότητα", ίσως θα είχε κάποιο ενδιαφέρον να αναρωτηθούμε τί σημαίνει να είναι μια χώρα κανονική.     
  Προφανώς, τόσο οι πολιτικοί διαχειριστές ("συμπολιτευόμενοι" και "αντιπολιτευόμενοι") της καθυστερημένης ελληνόφωνης μπανανίας όσο και ο εκούσια ανενημέρωτος εθνοαυτιστικός τριτοκοσμικός πελατειακός ψηφοσυρφετός που την καταπατά, θεωρούν ως κανονικότητα χώρας το οικονομικό καθεστώς που υπήρχε στη μπανανία τους πριν τη χρεωκοπία της, και πιο συγκεκριμένα την περίοδο (χονδρικά) 1980-2010. Επρόκειτο, ως γνωστόν, για μια "κανονικότητα"/φούσκα αθρόου εξωτερικού υπερδανεισμού, ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων (Μ.Ο.Π.), Κοινοτικών Πακέτων Στήριξης (Κ.Π.Σ.), "πακέτων Ντελόρ" και πολλαπλώς άλλως αποκληθεισών κατά καιρούς χορηγιών προς το ελληνόφωνο ψευδοκράτος, τα αμύθητα ποσά των οποίων "σκοτώθηκαν" σε καταναλωτικούς αποκλειστικά σκοπούς.

ΜΑΥΡΟ + ΑΣΠΡΟ (1973)

    Μια διεθνών προδιαγραφών ελληνική ροκ ταινία του 1973, που υπερβαίνει κατά πολύ τη στενότητα του αντιδικτατορισμού 

Έτος πρώτης προβολής: 1973, Σεπτέμβριος

Σκηνοθεσία: Θανάσης Ρεντζής και Νίκος Ζερβός
Σενάριο: Θανάσης Ρεντζής
Μουσική επιμέλεια: Νίκος Παπαδάκης

  

    Σε μια επικοινωνία που είχα πρόσφατα με τον Θανάση Ρεντζή (έναν εκ των δύο σκηνοθετών και σεναριογράφο) μου είπε ότι η ταινία «Μαύρο + Άσπρο» ατύχησε λόγω της εποχής που βγήκε: όσοι την παρακολούθησαν τότε (αλλά και αργότερα), στάθηκαν μόνο στις -συνήθεις για τα καλλιτεχνικά έργα της χουντικής περιόδου- «κωδικοποιημένες» αντιδικτατορικές νύξεις της, και δεν πρόσεξαν ότι η ταινία έθιγε ζητήματα πιο σύνθετα, που αφορούσαν και σε «ελεύθερες» κοινωνίες (και άρα ξεπερνούσαν κατά πολύ τον, ούτως ή άλλως περιορισμένου διανοητικού και πολιτικού ορίζοντα, αντιδικτατορισμό).
    Η επισήμανση του Θανάση Ρεντζή μού επιβεβαίωσε αυτό που είχα διαισθανθεί από την πρώτη φορά που είδα την ταινία (κάπου γύρω στο 2000). Για τον λόγο ακριβώς ότι η ταινία υπερέβαινε την απλοϊκή στρατευμένη πρόσληψή της, έγινε εξαρχής μια από τις πλέον αγαπημένες μου. Και διαπιστώνοντας ότι δεν είχε γραφεί κάτι που να αναδεικνύει την ευρύτερή της διάσταση (τουλάχιστον όπως την αντιλαμβάνομαι προσωπικά), αποφάσισα να το κάνω από εδώ.

ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΝΕΚΡΟΥΣ ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΤΟΥΣ ΠΑΡΕΙ;

   Στα πλαίσια της αναδημοσίευσης κειμένων που θα ήθελα να μπορούσα να έγραφα εγώ (και επ' ευκαιρία τού ότι αυτόν τον καιρό βαριέμαι να γράψω), αναδημοσιεύω ένα παλαιό κείμενο του ψυχιάτρου Κλεάνθη Γρίβα. Πρόκειται για έναν από τους ελάχιστους ψυχιάτρους διεθνώς, που προσπαθούν να αποσπάσουν την Ψυχιατρική από τα χέρια της συντριπτικής πλειοψηφίας των υποκριτών που την "εξασκούν" επ' ωφελεία ενός νοσηρού / νοσογόνου καθεστώτος (το οποίο τους αμείβει αδρά για να το ξεπλένουν και να το διαιωνίζουν). 

   Τα τονισμένα σημεία είναι του συγγραφέα ενώ οι εικόνες από εμένα.

Κλεάνθης Γρίβας

ΕΝΝΕΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ

(1985) 

● Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Θεσσαλονίκη στις 1-3/4/1985

(σε έρευνα που έκανε η δημοσιογράφος κ. Λίτσα Κουρλή)

● Περιλήφθηκε στη συλλογή δοκιμίων

Κλ. Γρίβας: Η Εξουσία της Βίας (Ιανός, Θεσσαλονίκη, 1987).

   1) Συνήθως η τάση για αυτοκτονία αποδίδεται σε διαφόρους κληρονομικούς, ψυχιατρικούς ή ιδιοσυγκρασιακούς παράγοντες. Σε ποιο βαθμό είναι έγκυρη μια τέτοια ερμηνεία; 

    Η απόδοση της τάσης για αυτοκτονία σε κάποια «επιβαρημένη κληρονομικότητα» ή σε κάποια δήθεν «ψυχική αρρώστια» είναι ένα απολύτως αβάσιμο ιδεολόγημα που εξυπηρετεί μόνο την εξουσία. Είναι μια μυθολογική κατασκευή, επιστημονικά διάτρητη αλλά πολιτικά έγκυρη στο υφιστάμενο πλέγμα των σχέσεων εξουσίας. Και σ' αυτό ακριβώς οφείλεται η διάδοσή της. 

    Η «ψυχική αρρώστια» δεν προδιαθέτει στην αυτοκτονία περισσότερο από την ψυχική «υγεία». Εάν η «ψυχική αρρώστια» και η αυτοκτονία αποτελούν δύο από τους πολλούς δείκτες της κοινωνικής αποσύνθεσης, τότε είναι προφανές ότι δεν μπορούμε να κάνουμε αναγωγή του ενός στον άλλο, παραβλέποντας τον κοινό τους παρονομαστή, δηλαδή το ειδικό (νοσογόνο κατά τη γνώμη μου) κοινωνικό πλαίσιο που στους κόλπους του παράγεται και αναπαράγεται διαρκώς και η «ψυχική αρρώστια» και η αυτοκτονία. 

    Μ’ άλλα λόγια, το ερώτημα που θα έπρεπε να τίθεται αφορά στο κατά πόσο μπορεί μια ορισμένη κοινωνική δομή να προδιαθέτει αναγκαία και διαρκώς στην «ψυχική αρρώστια» και την αυτοκτονία. Όπως είναι ευνόητο ένα τέτοιο ερώτημα έχει πολιτικές συνέπειες, πράγμα που υπονοεί ότι αυτός που το επιχειρεί αναλαμβάνει ορισμένες πολιτικές, κοινωνικές και επαγγελματικές συνέπειες. 

   Γι αυτό, οι τεχνικοί του πολιτικού και ψυχικού μας «σέρβις», ανεξάρτητα από τον ιδεολογικό μανδύα με τον οποίο εμφανίζονται, προτιμούν να ξορκίζουν την αυτοκτονία με την αναπαραγωγή των κυρίαρχων ιδεολογημάτων της «ψυχικής αρρώστιας» και της κληρονομικότητας. 

    Νομίζω πως κάποτε θα πρέπει να ξεμπερδέψουμε με τους μύθους που καλλιεργεί η κυρίαρχη ιδεολογία, που η βασική κοινωνική και πολιτική της λειτουργία έγκει­ται στην απενοχοποίηση της εξουσίας και την ενοχοποίηση της ατομικής προσωπικότητας, η ο­ποία καταπιέζεται με όλο και πιο πολυσύνθετους τρόπους.

    Προσωπικά, θεωρώντας πως η αυτοκτονία συνιστά αναφαίρετο δικαίωμα κάθε ατόμου (διαμέσου του οποίου αποκτά λόγο πάνω στο θάνατό του, όντας στερημένο από κάθε ουσιαστικό λόγο πάνω στη ζωή του), υπερασπίζομαι την άποψη ότι δεν υπάρχει «φυσική αυτοκτονία», ότι κάθε αυτοκτονία είναι μια δολοφονία και, συνεπώς, ότι πίσω από κάθε αυτοκτονία υπάρχει κάποιος δολοφόνος που εντοπίζεται στο πρόσωπο της παράλογης και καταναγκαστικής εξουσίας, η οποία διαστρεβλώνει κάθε πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης. Απ’ αυτή την άποψη, είναι ζωτική η ανάγκη της εξουσίας να συγκαλύπτει τη διαλυτική της παρέμβαση χρησιμοποιώντας κάθε πρόσφορο μέσο και πριν απ' όλα την κυρίαρχη «επιστημονική» ιδεολογία μέσω της οποίας επεξεργάζεται, καλλι­εργεί και επιβάλλει δυο κυρίως μύθους σχετικά με την αυτοκτονία.