ΗΤΑΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΠ/ΡΟΚ ΤΩΝ '60s ΕΚΠΟΡΕΥΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗ "ΜΑΥΡΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ";

Μόνο για τους σταλινικούς θα μπορούσε να "ήταν"...

 

  

     Στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας οι -ιδεολογικοί- δεινόσαυροι (όπως π.χ. του σταλινισμού, επίσημου ή ανεπίσημου) όχι μόνο δεν έχουν ακόμα εξαφανιστεί, αλλά δεν έχει καν μειωθεί ο πληθυσμός τους. Εξακολουθούν να κυκλοφορούν δημόσια και ιδιωτικά, επίσημα και ανεπίσημα, με το ίδιο ή "άλλα" ονόματα (και προβιές). Τους συναντάς παντού. Ακόμα και στην περί μουσικής δημοσιογραφία. Φυσικά, μαζί με αυτούς συναντάς και τους διάσπαρτους λοφίσκους τών ιδεολογικών τους αφοδευμάτων, που εξακολουθούν να επιδεικνύουν στους αδαείς ως καινοφανείς "μουσικο-ιστορικές" αναλύσεις. Παράδειγμα ο Κώστας Αρβανίτης (απλή συνωνυμία με τον εξίσου γραφικό διευθυντή του κομματικού ρ/σ του ΣΥΡΙΖΑ), εισηγητής τής ... "θεωρίας Τέχνης" με τίτλο "Το ανήλικο (ενν. κοινωνικοπολιτικά) ροκ στην περίοδο τής δικτατορίας" (περιοδικό Μουσική, τεύχος 77, Απρίλιος 1984). Στον Αρβανίτη έχει ήδη απαντήσει με το τρόπο που έπρεπε ο Μανώλης Νταλούκας, συγγραφέας του βιβλίου "Ελληνικό Ροκ, ιστορία της νεανικής κουλτούρας από τη γενιά του Χάους μέχρι τον θάνατο του Παύλου Σιδηρόπουλου 1945-1990" (εκδόσεις Άγκυρα 2006). Εδώ μπορείτε να δείτε την απάντησή του:

http://diskoryxeion.blogspot.gr/2010/09/evris-eric.html?showComment=1285779486910#c4827878501978044899
      Οπότε δεν θα χρειαστεί να ασχοληθούμε με την περίπτωσή του εδώ. 

   Πιο πρόσφατο όμως "αρβανίτειο" δείγμα αποτελεί μουσικοδημοσιογράφος και ιδιοκτήτης ιστοσελίδας (σχεδόν όλοι οι δημοσιογράφοι πλέον διατηρούν και προσωπικές ιστοσελίδες, κάτι που δεν τους καθιστά ούτε λιγότερο δημοσιογράφους ούτε, βέβαια, μπλόγκερς) ονόματι Φώντας Τρούσας, ο οποίος εξακολουθεί να μηρυκάζει τις σταλινοειδείς "θεωρίες Τέχνης", για να παράγει νέους "λοφίσκους" από "ανακυκλωμένα" σταλινογενή ιδεολογικά αφοδεύματα. Ο εν λόγω έχει επεκτείνει χρονικά προς τα πίσω τη "θεωρία Τέχνης" του Κώστα Αρβανίτη, συμπεριλαμβάνοντας, τόσο την προδικτατορική εγχώρια ποπ / ροκ (ο διαχωρισμός αυτός δεν είχε γίνει ακόμα τότε στην Ελλάδα), όσο και την εγχώρια πρόσληψη τού ροκ εντ ρολλ στη δεκαετία του 1950 (όπου δεν υπήρχαν ακόμα συγκροτήματα).

ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ ΤΟΝ "ΓΥΨΟ"

     Η διακοπείσα συναυλία των Rolling Stones στην Αθήνα (17 Απριλίου 1967) και οι νέες προτεραιότητες που έθεσε στη χούντα

    Με την ευκαιρία τής επετείου της "εθνοσωτηρίου στρατιωτικής επαναστάσεως" (21 Απριλίου 1967) αναδημοσιεύω ένα απόσπασμα από το "HXOI KAI AΠΟΗΧΟΙ - Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα 1956-1967" του καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου Κώστα Κατσάπη. Το απόσπασμα αφορά στη, διακοπείσα από την αστυνομία, συναυλία των Rolling Stones στην Αθήνα τέσσερεις ημέρες πριν και στον αντίκτυπο που είχε το εν λόγω γεγονός στην διαμόρφωση των χουντικών πρακτικών εναντίον ενός συγκεκριμένου κομματιού της εγχώριας νεολαίας. Έχω συμπεριλάβει τις παραπομπές και τις εικόνες του βιβλίου. Τα τονισμένα στοιχεία και οι επιπλέον εικόνες (και οι λεζάντες που δεν απηχούν απαραιτήτως τις απόψεις του συγγραφέα) είναι από εμένα.

   Ολόκληρο το βιβλίο υπάρχει για ελεύθερο κατέβασμα στην ιστοσελίδα του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας (Ι.Α.Ε.Ν.). 

Θ.Λ.

   

ΤΗΣ ΚΟΥΒΑΣ ΤΟ (ΑΝΤΙ-ΡΟΚ) ΚΑΓΚΕΛΟ...

  Ξεκαρδιστικά αποκαλυπτική "επιχειρηματολογία" σταλινικών μουσικοδημοσιογράφων

   Αφηνίασαν κυριολεκτικά οι νοσταλγοί του εγχώριου σταλινισμού (επίσημου και ανεπίσημου) για τις  (υποκριτικές πράγματι) κορώνες "ελευθερίας" που έκρωξαν οι απολογητές του νεοφιλελευθεροφασισμού, σχετικά με την πρόσφατη συναυλία των Rolling Stones στην Αβάνα. Ενώ, λοιπόν, οι απολογητές του νεοφιλελευθεροφασισμού σαν τον Πάσχο Μανδραβέλη θριαμβολογούσαν επειδή ό,τι -ακίνδυνο- έχει απομείνει από αυτό που αντιπροσώπευσαν κάποτε οι Rolling Stones έγινε (έστω και καθυστερημένα) "κτήμα" και των υπηκόων ενός παραπαίοντος σταλινικού απολειφαδιού, οι εξίσου απολογητές του σταλινισμού (δηλωμένοι και κρυφοί)- κατέφευγαν στη γνωστή ιστοριογραφική τους κοπτοραπτική: ισχυρίστηκαν ότι η ροκ μουσική, όχι μόνο ποτέ δεν ήταν απαγορευμένη στην Κούβα, αλλά κι ότι απολάμβανε τόσης ελευθερίας, σε σημείο που  ανέκαθεν υπήρχε κουβανέζικη ροκ σκηνή σφύζουσα από ζωή σαν π.χ. την καλιφορνέζικη, ή του krautrock... (στην πραγματικότητα βέβαια, ούτε σήμερα είναι εντελώς ελεύθερη η ροκ στην Κούβα, αφού όπως "ξεφεύγει" ενός σταλινικού, η "διαχείριση" της ροκ αποτελεί κρατικό μονοπώλιο...)

    Μάλιστα στην προσπάθειά τους αυτή δεν αρκέστηκαν στη γνωστή τους προπαγανδιστική διαστρέβλωση των γεγονότων αλλά σκάρωσαν "στο γόνατο" και διάφορα καταγέλαστα σοφίσματα. Βέβαια "όποιος βιάζεται σκοντάφτει" και "τής (σταλινικής;) νύχτας τα καμώματα τα βλέπει η μέρα και γελάει" λένε κάποιες σχετικές παροιμίες. Κάπως έτσι, εκτέθηκαν ανεπανόρθωτα για άλλη μια φορά.

ROCK 'N' ROLL ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ ΤΟΥ ΤΕΙΧΟΥΣ

   Ή: όταν νεοφιλελευθεροφασίστες και σταλινικοί "τραβάνε" ... τα "ελευθεριόμετρα".

                                  

     Πολλά κιλά μελάνης (ή, μάλλον, εκατομμύρια bytes) καταναλώθηκαν με αφορμή την πρόσφατη συναυλία των Rolling Stones στην Κούβα. Με την ευκαιρία απολαύσαμε και κάμποσες θριαμβολογίες περί ελευθερίας. Από τη μιά, αυτή του γνωστού απολογητή τού νεοφιλελευθεροφασισμού Πάσχου Μανδραβέλη, που πανηγυρίζει επειδή ό,τι -ακίνδυνο- έχει απομείνει απ' αυτό που αντιπροσώπευαν κάποτε οι Rolling Stones, έγινε επιτέλους "κτήμα" και των υπηκόων  ενός γραφικού σταλινικού απολειφαδιού. Από την άλλη, τα ευφυολογήματα των απανταχού απολογητών του σταλινισμού -δηλωμένων και κρυφών- που έσπευσαν να ισχυριστούν ότι η ροκ όχι μόνο δεν είχε απαγορευτεί ποτέ στην Κούβα, αλλά κι ότι η χώρα διέθετε ανέκαθεν ροκ σκηνή εφάμιλλη τής καλιφορνέζικης ή του Καντέρμπερυ (και πιθανότατα στο μέλλον θα προσπαθήσουν να πείσουν ότι η ροκ δεν είχε απαγορευτεί και σε κανένα άλλο από τα πρώην "σοσιαλιστικά" κράτη). Και οι δύο ξεσκίζονται να πείσουν πόσο ελεύθεροι ήσαν πάντα...

       Το 1967, καθώς η απαγόρευση της ροκ στην Κούβα εντεινόταν, ένα συγκρότημα που ονομαζόταν Los Pacificos επιχείρησε να δώσει μιά συναυλία. Έπαιξαν με δανεικά όργανα και χωρίς να έχουν κάνει πρόβες. Η συναυλία διήρκεσε δύο ώρες και ηχογραφήθηκε. Οι Los Pacificos πλήρωσαν βαρύ τίμημα για την πράξη τους, με έναν απ' αυτούς, τον Κάρλος Δαβίλα να επιστρατεύεται και να σκοτώνεται στον εμφύλιο πόλεμο τής Ανγκόλα στη δεκαετία του 1970 (παρόμοια πρακτική εφάρμοζαν και οι H.Π.A., επιστρατεύοντας για το Βιετνάμ πολλούς χίππυς, οι περισσότεροι όμως εκ των οποίων διέφευγαν στον Καναδά ή στο Μεξικό, αφού πρώτα έκαιγαν δημόσια την κλήση της Στρατολογίας). Η ηχογράφηση της συναυλίας φυγαδεύτηκε λαθραία από την Κούβα στη δεκαετία του 1990 και έγινε αντικείμενο επεξεργασίας ώστε να κυκλοφορήσει σε άλμπουμ. Η ιστορία των Los Pacificos πήρε έγκριση και υποβλήθηκε ως θέμα στον Διαγωνισμό Τραγουδοποιΐας "Τζων Λέννον" στη Νέα Υόρκη.
  Εδώ ένα δείγμα της μουσικής τού εκπληκτικού αυτού κουβανέζικου συγκροτήματος: https://www.youtube.com/watch?v=03_3SBk_SKc

    Μόνο που σε αυτή την περίπτωση η αλήθεια δεν είναι κάπου στη μέση, όπως συμβαίνει συνήθως: ούτε  μισό δράμι αλήθειας δεν μπορεί να μοιραστεί στα δύο στρατόπεδα γιατί, απλούστατα οι κονδυλοφόροι και των δύο υπηρετούν έκαστος τη Προπαγάνδα του. Η αλήθεια βρίσκεται πιθανότατα στο σχόλιο που άφησε αναγνώστης τής LIFO σε σταλινοειδές άρθρο / απάντηση σε εκείνο τού ημιμαθούς Μανδραβέλη. Η ροκ ως μουσική (κάποιοι εισαγόμενοι δίσκοι και μαγνητοταινίες, κάποιες συναυλίες δυτικών συγκροτημάτων, κάποια εγχώρια και υπό αστυνομική επιτήρηση γκρουπάκια κλπ.) επιτρεπόταν κατά καιρούς και υπό προϋποθέσεις σε ορισμένες "λαϊκές δημοκρατίες". Αυστηρά όμως ως "σκέτη" μουσική και ποτέ ως τρόπος αίσθησης, ή σκέψης ή -"θεός φυλάξοι!"- ως στάση ζωής. Και τα καθεστώτα επαγρυπνούσαν, για να μην ξεπερνιούνται αυτά τα όρια. Από την άλλη, το ότι τα "λουριά" ήσαν αρκετά πιο χαλαρά στις φιλελεύθερες (=πιο ευέλικτες εξουσιαστικά) ολιγαρχίες της Δύσης, δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν υπήρχαν και εκεί τα ίδια όρια: η καταστολή που υφίστατο η ροκ όποτε έπαυε να είναι "μόνο μουσική", ήταν αισθητότατη και στον "Ελεύθερο Κόσμο", ειδικά στα '60s. Η σφαγή στο πανεπιστήμιο του Κεντ (4 Μαΐου 1970) είναι το πρώτο, αλλά όχι το μόνο, παράδειγμα που έρχεται στον νου.  

    Ειδικά ο Πάσχος Μανδραβέλης, όποτε κραδαίνει τις τόσο γνωστές αντι-ρόκ απαγορεύσεις στις "λαϊκές δημοκρατίες", θα έπρεπε να μην "ξεχνάει" και το πολιτειακό μαζικό κάψιμο δίσκων των Beatles (που τους επικαλείται και στο άρθρο του) από τους αμερικανούς χριστιανούς φασίστες, ή τη δολοφονία του Τζων Λέννον από το FBI...

    Και βέβαια δεν είναι η πιο εύκολη δουλειά στον κόσμο το να προσπαθήσεις να εξηγήσεις στον κάθε κολλημένο νεοφιλελευθεροφασίστα ότι δεν είναι η -συχνά προσχηματική και μηντιαρχούμενη- "ελευθερία τής κυκλοφορίας των ιδεών" που καθιστά γνησίως ελεύθερη μια κοινωνία, αλλά η ελευθερία να αποφασίζουν οι ίδιοι οι άνθρωποι άμεσα και απευθείας για τη ζωή τους χωρίς να εκχωρούν αυτό το δικαίωμα σε κανέναν "εκλεγμένο" (κάτι που διεκδίκησε το underground, η ροκ, ο Αναρχισμός κ.α. - αλλιώς η "ελευθερία έκφρασης" είναι άσφαιρο πυρ και φύλλο νεοφιλελεύθερης συκής). Είναι το ίδιο με το να προσπαθείς να εξηγήσεις σε έναν σταλινικό (δηλωμένο ή αδήλωτο) ότι η κρατικομονοπωλιακή "ροκ" π.χ. της Κούβας, ή η υπό συνεχή επιτήρηση "ροκ" του "(αν)υπαρκτού σοσιαλισμού" δεν μπορεί να έχουν καμμία σχέση με ροκ (σύμφωνα με τη σταλινική απολογητική, στο κουβανέζικο Υπουργείο Πολιτισμού έχει συσταθεί ειδικός "ροκ" φορέας, που διοργανώνει ροκ συναυλίες, ή καλεί ξένα ροκ συγκροτήματα κλπ., ενώ στην Αβάνα το μοναδικό "ροκ" κλαμπ της πόλης, το Yellow Submarine, είναι κρατικής ιδιοκτησίας).

     Μάλιστα, το γεγονός ότι ο Μανδραβέλης, προκειμένου να καταστήσει σοβαροφανείς τους (νεο)φιλελεύθερους κομπασμούς του, επικαλείται (χωρίς, φυσικά, να έχει καταλάβει τί διάβασε) τον ιστορικό Κώστα Κατσάπη (συγγραφέα δύο εξαιρετικών βιβλίων για το ροκ φαινόμενο στην Ελλάδα) αποτελεί εξίσου απόδειξη ημιμάθειας με εκείνη των σταλινικών (δηλωμένων ή αδήλωτων), που "ανακάλυψαν" (φυσικά, μόνο ως "σκέτη μουσική") τη ροκ  μετά το γκρέμισμα του Τείχους (δηλαδή όταν το, ζαλισμένο απ' τις ιστορικές καρπαζιές, κόμμα χαλάρωσε την επιτήρηση του κοπαδιού - μέχρι τότε είχαν ακουστά μόνο τον Μπόμπ Ντύλαν, ενώ την υπόλοιπη ροκ την απαξίωναν σαν "Δούρειο Ίππο τού Ιμπεριαλισμού"). Ακόμα πιο δύσκολο είναι να εξηγήσεις και στους δύο πανηγυρτζήδες τής "ελευθερίας", ότι η ροκ γεννήθηκε για να φτύνει για πάντα κάποιους σαν αυτούς (όπως άλλωστε έκανε και στους άμεσους ιστορικούς τους προγόνους: την ελληνοχριστιανική δεξιά από την οποία κατάγονται οι Μανδραβέληδες, και τους κατασκευαστές τειχών από όπου κατάγονται οι διάφοροι σταλινοειδείς). Κι αν ποτέ οι εν λόγω βρίσκονταν (όπως οι άμεσοι πρόγονοί τους) αντιμέτωποι με αυτό που αντιπροσώπευσε κάποτε η ροκ (και όχι ως "σκέτη μουσική" όπως την προσεγγίζουν εκ του ασφαλούς σήμερα) θα βλέπαμε αν θα παρέμεναν τόσο ... "καλοί" μαζί της (κι αν θα εξακολουθούσαν να συναγωνίζονται ποιός θα τής παραχωρήσει ... αναδρομικά  περισσότερη ελευθερία).
     
     Για του λόγου το αληθές, παρακάτω αναδημοσιεύω μερικά αποσπάσματα από τη μελέτη του καθηγητή της Παντείου Κώστα Κατσάπη "Ήχοι και Απόηχοι - Κοινωνική Ιστορία του Ροκ Εν Ρολ Φαινομένου στην Ελλάδα 1956-1967", σχετικά με το πώς έγινε στην πραγματικότητα "δεκτή" η ροκ στους κρατικούς καπιταλισμούς τής ανατολικής Ευρώπης. Το βιβλίο το έχω παρουσιάσει πιο αναλυτικά στο παρελθόν, ενώ για όσους ενδιαφέρονται προσφέρεται για ελεύθερο κατέβασμα από τη σελίδα του Ι.Α.Ε.Ν. 
    Έτσι με αφορμή τη ροκ, θα γίνει αντιληπτό ότι οι ομοιότητες της ανελευθερίας των δύο τύπων καθεστώτος ήσαν πολύ περισσότερες από τις ανομοιότητες της "ελευθερίας", για τα εύσημα της οποίας ερίζουν σήμερα νεοφιλελευθεροφασίστες και σταλινοφασίστες. Αυτό όμως που υπήρξε πανομοιότυπο στον "Ελεύθερο Κόσμο" και  στο Σιδηρούν Παραπέτασμα ήταν ο πόθος των υγιέστερων κοινωνικών κομματιών τους για την υπέρτατη ελευθερία, που περιέχει όλες τις άλλες: αυτή τού αυτοκαθορισμού τους πέρα από τις προκάτ επιλογές "ζωής" που "προσφέρει" η εκάστοτε δεδομένη κοινωνία. Το ότι, λοιπόν, η ανάγκη για την σαρωτικά απελευθερωτική δύναμη τής (τότε) ροκ, εκδηλώθηκε εξίσου επιτακτικά και στους δύο τύπους καθεστώτος, αποτελεί αδιάσειστη απόδειξη της βαθιάς ανελευθερίας τους.
      Γι' αυτό, όπως προειδοποιούσε κι εκείνος ο αμίμητος διάλογος στην ταινία Easy Rider, όταν βλέπουμε κάποιους να ξεσκίζουν τα καλσόν τους (όπως π.χ. κάνουν σήμερα οι νεοφιλελευθεροφασίστες κι οι σταλινοφασίστες) για το πόσο ελεύθεροι είναι, καλύτερα να φυλαγόμαστε... 
    Οι εικόνες είναι, άλλες από το βιβλίο (θα καταλάβετε ποιές) κι άλλες από εμένα. Οι τίτλοι, τα τονισμένα σημεία και τα βίντεο, επίσης από εμένα.

Θ.Λ.

ΠΡΟΣ ΟΨΙΜΟΥΣ ΚΝΙΤΟ"ΡΟΚΑΔΕΣ" (ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΖΟΜΠΙΣ ΤΟΥ, ΠΡΟ ΠΤΩΣΗΣ ΤΟΥ ΤΕΙΧΟΥΣ, ΜΕΣΑΙΩΝΑ)

   Το παρακάτω κείμενο / "παραγγελιά" σχολιαστών αυτής της ιστοσελίδας, αποτελεί απάντηση σε "διατριβή" αυτοδίδακτου (στις Κοινωνικές Επιστήμες) μουσικοδημοσιογράφου ονόματι Φώντας Τρούσας. Tίτλος της: "ΗΤΑΝ ΤΟ ROCK ANTIΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΟ; ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΧΕΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΝΑΡΧΟΦΑΣΙΣΤΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ…" (ενημέρωση 10/4/2016: αρχικά οι "αναρχοφασίστες" έλειπαν...). Η "παραγγελιά" έγινε γιατί ο εκπονήσας τη "διατριβή" αρνείται να δημοσιεύει τον αντίλογο των ανθρώπων που τον διαβάζουν. Από αυτή την άποψη είναι προς τιμήν του εγχώριου σταλινισμού (επίσημου και ανεπίσημου) ότι ο εν λόγω προέρχεται από τους κόλπους του. 

    Ισχυρίζεται, λοιπόν, ο δημοσιογράφος (χαρακτηρισμός που θα τον θεωρούσα προσβλητικό αν απευθυνόταν σε μένα) ότι:

  α) Το ροκ φαινόμενο υπήρξε "αντιδυτικό", "εναντίον του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού" και μή δυτικό αφού αμφισβήτησε βασικές αρχές και γνωρίσματα του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού, όπως ο τεχνοκρατισμός, ο οικονομισμός, ο κοινοβουλευτισμός κλπ.

  β) Ο φιλόσοφος Χέρμπερτ Μαρκούζε (κατεξοχήν θεωρητικός εκφραστής της νεανικής αμφισβήτησης στα '60s) υπήρξε επίσης "αντιδυτικός", "αντιδιαφωτιστής" και μή δυτικός (όπου παρατίθενται και κάποια "χειρουργημένα" τσιτάτα του).

   γ) Οι χίππυς υπήρξαν "αντιδυτικοί", "αντιδιαφωτιστές", μή δυτικοί κλπ. επειδή αμφισβήτησαν τον δυτικό τεχνοκρατισμό (και τον ορθολογισμό του), επειδή την "έψαχναν" και προς Ινδία μεριά, επειδή πειραματίστηκαν με ψυχότροπες ουσίες κλπ.

   δ) Η ροκ μουσική και ό,τι εξέφρασε σε επίπεδο κινημάτων, απέτυχε γιατί ήταν ... απολίτικη.

  ε) Η ταινία Easy Rider αποτελεί σημείο αναφοράς και σύμβολο "αναρχοφασιστών" ("κουτόχορτο για αναρχοφασίστες και η πιο ισχυρή κινηματογραφική αντεπίθεση του «αμερικανικού ονείρου» στα sixties, στην προσπάθειά του να περιφρουρήσει, πανικόβλητο, το είναι του."). 

  στ) Όσοι έχουν διαφορετική άποψη στα παραπάνω (ή και σε άλλα ζητήματα όπου διατυπώνει τα θέσφατά του ο εν λόγω ειδήμων) είναι ... "άσχετοι", "κωθώνια", "αγράμματοι", "βλάκες", (ή, όπως τους αποκαλεί στα σχόλια άλλης του "διατριβής", "σπουδαρχίδηδες") κλπ.

      Τις ίδιες απόψεις ο εν λόγω έχει εκφράσει και άλλες φορές [όπως π.χ. εδώ: "Το ροκ, όπως το έχουμε ξαναπεί, στην καλύτερή του φάση, στο δεύτερο μισό των sixties εννοώ, ήταν σφόδρα… αντιδυτικό. Πήγε κόντρα εννοώ στον οικονομισμό και τον ορθολογισμό της Δύσης (και του Διαφωτισμού). Γι’ αυτό συνδυάστηκε με τις μαριχουάνες, τα χασίσια, τους hippies, τις εναλλακτικές κοινωνίες, τις ανατολικές θρησκείες κτλ. Βοήθησε δηλαδή, στο μέτρο του δυνατού, στην οικοδόμηση μιας «άλλης» κοινωνίας. Απέτυχε. Ok… αλλά αυτό το κάνει σημαντικό στ’ αυτιά μου (πέραν από το αισθητικό μέρος του πράγματος)."] 

      Ας αρχίσουμε, λοιπόν, το ... κλώτσημα του πτώματος.

ΟΤΑΝ Η ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΔΙΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΧΟΥΝΤΑΣ ΤΑ "ΕΠΑΙΡΝΕ" ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΥΣ

      

      Εκτός από την "εθνική αντίσταση" (δεξιόστροφη και αριστερόστροφη), ένας από τους πλέον διαδεδομένους μύθους της (β)ρωμηοσύνης είναι και η (επίσης δεξιόστροφη ή αριστερόστροφη) "εθνική αντίσταση" στη χούντα. Η αλήθεια είναι ότι σύμπας ο πολιτικός (υπο)κόσμος (όπως άλλωστε και η ελληνοχριστιανή ρωμηοκοινωνία την οποία εξέφραζε) έκανε επίδειξη νομιμοφροσύνης κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του 1967-1974. Ειδικά η σταλινική προπαγάνδα έδρασε -και δρα- σαν το αριστερό χέρι της χούντας εναντίον του μόνου πραγματικού αντιπάλου, τόσο της χούντας όσο και της κοινοβουλευτικής "δημοκρατίας": τής άναρχης, κομματικά ξεμάντρωτης, δυτικότροπης ("χίππικης") νεολαίας, από την οποία και μόνο προήλθαν όλες οι συγκρούσεις (οδομαχίες κλπ.) με το καθεστώς κατά τη διάρκεια της επταετίας (και της μεταπολίτευσης), και η οποία υπέστη "προνομιακά" την ελληνοχριστιανική "στοργή" των ταγών του: αστυνομικές "επιχειρήσεις αρετής", προσαγωγές, κουρέματα, ξυλοδαρμοί μέσα κι έξω απ' τα αστυνομικά τμήματα, απαγορεύσεις εντύπων (όπως το underground θεματολογίας φοιτητικό περιοδικό Πρωτοπορία, που πρόλαβε κι έβγαλε δύο μόνο τεύχη στα τέλη του 1971 και αρχές του 1972)  κλπ. Αυτή η κατάσταση διωγμού συνεχίστηκε με μικροδιαφορές και στη μεταπολίτευση, αφού οι γενεσιουργοί αιτίες της δεν αφορούσαν σε κάποιον ανέξοδο "αντιφασισμό" αλλά σε συνολική αμφισβήτηση ενός καθεστωτικού "νομίσματος", του οποίου ο "κοινοβουλευτισμός" και ο "φασισμός" αποτελούν απλώς τις δύο όψεις του.

    Η προπαγανδιζόμενη από το 1967 έως σήμερα μυθευματική αντίληψη ότι η χούντα θεωρούσε ως αντίπαλό της την αριστερά ενώ άφηνε ανενόχλητους τους "ακίνδυνους χίππηδες", δεν αποσκοπεί απλώς στο να αποσιωπηθεί η νομιμοφροσύνη των σταλινικών προς τη χούντα. Αποσκοπεί επίσης στο να ... πατενταριστεί το "μονοπώλιο" του ενδοκοινωνικού πολέμου από μια αριστερά/πυροσβέστη που ανέκαθεν τον υπονόμευε (πάγια τακτική των σταλινικών σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη). Για να κατορθωθεί αυτό, θα έπρεπε από πλευράς προπαγανδιστικής τακτικής να υποτιμηθεί αναδρομικά (δηλαδή από το 1965 ήδη) η "ολέθρια" πολιτική επιρροή τής διεθνούς underground κουλτούρας στην εγχώρια νεολαία (ακόμα και στην αριστερίζουσα) και να αποκρυφθεί η ακατάσχετη "φυλλοροή" τής νεανικής δυνητικής "πελατείας" τής αριστεράς προς τον λεγόμενο αντιεξουσιαστικό χώρο, ο οποίος είχε αρχίσει να σχηματίζεται (όπως θα δούμε) ήδη από τα τελευταία χρόνια της δικτατορίας. Η σταλινική αυτή κοπτοραπτική υπηρετήθηκε μεταγενέστερα (και μέχρι σήμερα) και από μερίδα -κομματικά στρατευμένων- μουσικών δημοσιογράφων, όπως ο (συνονόματος του νυν συριζοπασόκου δ/ντή τού κομματικού ρ/σ τού ΣΥΡΙΖΑ) Κώστας Αρβανίτης, συγγραφέας της "έρευνας" Το ανήλικο ροκ στην περίοδο τής δικτατορίας (περιοδικό Μουσική, τεύχος Απριλίου 1984), αλλά και από διάφορους άλλους.

     Το αποκορύφωμα της χουντοσταλινικής νομιμοφροσύνης (και συνεργασίας) ήταν φυσικά η επίσημη και καταγεγραμμένη συκοφάντηση των καταληψιών του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 ("απαρχής του αυτόνομου κινήματος" κατά τον Γιώργο Οικονόμου), ως προβοκατόρων της Κ.Υ.Π. (φύλλο αρ. 8 της κνίτικης Πανσπουδαστικής, Φεβρουάριος 1974). Η σταλινική (και ευρωσταλινική) αριστερά δεν επιθυμούσε ποτέ επαναστατική (και ειδικά νεολαιίστικη) ρήξη με το χουντικό καθεστώς, αφού δεν θα μπορούσε ποτέ να την ελέγξει (=καπελώσει και εκτρέψει) κατά τη γνωστή ιστορικώς πάγια τακτική της. Επιπλέον ούτε η Ε."Σ"."Σ"."Δ" θα στήριζε ένα αριστερό πραξικόπημα στην Ελλάδα, όπως το ονειρευόταν ανέκαθεν η εγχώρια αριστερά, σταλινική και ευρωσταλινική. Γι' αυτό η σταλινική (και ευρωσταλινική) αριστερά προτιμούσε "ομαλή" μετάβαση στη "δημοκρατία", ώστε να πλασαριστεί σε αυτήν ως "νόμιμος φορέας" και συνδιαχειριστής της εξουσίας. Αυτό προϋπέθετε να έχει να επιδείξει εχέγγυα καθεστωτικής νομιμοφροσύνης (ακόμα και προς τις χουντικές κυβερνήσεις) όταν θα ερχόταν η "δημοκρατία". Εξάλλου δεξιοί κι αριστεροί πολιτικάντηδες γνώριζαν και γνωρίζουν ότι η "δημοκρατία" κάλεσε τους συνταγματάρχες (όπως τον Μεταξά κ.α. στο παρελθόν) και ότι μεταξύ κοινοβουλευτικής "δημοκρατίας" και "δικτατορίας" δεν υπάρχει κάποια ξεκάθαρη διαχωριστική γραμμή (αυτές είναι αποπροσανατολιστικές σχηματοποιήσεις για το ψηφοφόρο ποίμνιο).

     Μέχρι όμως να φτάσει σε αυτή τη δωσιλογική της παράκρουση, η "παραδοσιακή" αριστερά χρηματοδοτείτο, όπως θα δούμε, για τις καλές υπηρεσίες της από τους αμερικανούς πάτρωνες τής χούντας. Ενώ την ίδια περίοδο (1967 κ.ε.), οι χιλιάδες χρήσιμοι ηλίθιοι του σταλινικού ποιμνίου στοιβάζονταν υπάκουα στα ξερονήσια, όπου την έβγαζαν με νηστεία και προσευχή, όπως άλλωστε τους είχαν διατάξει οι αμερικανο-επιχορηγούμενοι κομματικοί βοσκοί τους. Γι' αυτή τη νομοταγή της συμπεριφορά προς τη χούντα, η αριστερά στην Ελλάδα κέρδισε την εμπιστοσύνη τού καθεστώτος και απολαμβάνει πολιτικής ασυλίας από το 1974. 
    Εκεί ακριβώς (δηλαδή στην αριστερή νομιμοφροσύνη και στη δεξιά αναγνώρισή της) βασίστηκε η μεταπολιτευτική κατασκευή της λεγόμενης -δεξιόστροφης και αριστερόστροφης- "συναίνεσης" (προς το καθεστώς). Ενώ όποιος εξακολουθούσε να μην "συναινεί", θα υπαγόταν έκτοτε σε ό,τι στην ορολογία της πολιτικής και της νομικής επιστήμης αποκαλείται "κατάσταση εξαίρεσης". Η κατάσταση εξαίρεσης αφορούσε φυσικά και κυρίως στον γενικώς ειπείν αντιεξουσιαστικό χώρο, ο οποίος είχε αρχίσει να διαμορφώνεται επί δικτατορίας υπό την επιρροή του "πνεύματος του '68" και του διεθνούς underground φαινομένου. 
   
      Παρακάτω αναδημοσιεύω μερικά σχετικά αποσπάσματα από την εργασία του Νίκου Σούζα, "Σταμάτα να μιλάς για θάνατο μωρό μου" - Πολιτική και κουλτούρα στο ανταγωνιστικό κίνημα στην Ελλάδα (1974-1998), εκδόσεις Ναυτίλος, Θεσσαλονίκη 2015. Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή του συγγραφέα, που υποβλήθηκε στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθήνας. 

     Η εικονογράφηση και τα τονισμένα στοιχεία είναι από εμένα.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΚ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

(και πέντε πράγματα που έχω καταλάβει σχετικά με αυτό)

                                   

   Αυτόν τον Φεβρουάριο συμπληρώνονται εξήντα χρόνια από την πρώτη επαφή των ελλήνων νέων με τη ροκ μουσική: ήταν Φεβρουάριος του 1956 όταν προβλήθηκε στις αθηναϊκές, αρχικά, κινηματογραφικές αίθουσες η ταινία ορόσημο "Η ζούγκλα του μαυροπίνακα" τού Ρίτσαρντ Μπρουκς, όπου ακουγόταν το θρυλικό Rock Around The Clock από τον Bill Haley και τους Comets. Το τραγούδι δημιούργησε αμέσως ρεύμα στην ελληνική νεολαία της εποχής, όπως άλλωστε σε κάθε άλλη χώρα όταν πρωτοακούστηκε.

  Αλλά το 1956 είναι γενικότερα το έτος "απόβασης" της ροκ μουσικής στην Ελλάδα, αφού τον Οκτώβριο εκείνου τού έτους οι έλληνες είδαν για πρώτη φορά το ροκ εντ ρολλ (όπως το έλεγαν τότε) να παίζεται ζωντανά από την ορχήστρα του 6ου αμερικανικού στόλου και να χορεύεται μπροστά σε χιλιάδες κόσμο από τους αμερικανούς ναύτες στον υπαίθριο χώρο του Ζαππείου. Ο νέος χορός, αλλά και η πρωτάκουστη μουσική που τον συνόδευε, έκαναν αίσθηση ιδιαίτερα στους νέους και τις νέες. Οι τελευταίες σχεδόν αρπάχτηκαν (μάλλον χωρίς πολλή αντίσταση...) από τους αμερικανούς ναύτες στη χορευτική πίστα, όπου άρχισαν να μαθαίνουν τα βήματα και τις κινήσεις του νέου χορού. Πολλές ερωτεύτηκαν και σχετίστηκαν με τους αμερικάνους, που τότε έκαναν συχνές εξόδους στην Αθήνα. Οι -μάλλον φτωχοί- έλληνες όμως νέοι δεν γούσταραν να τους "κλέβουν" τα κορίτσια οι μοδάτοι (με μπλου τζην, γνήσια δερμάτινα μπουφάν και αυθεντικά Lucky Strike) αμερικάνοι. Κι έτσι άρχισαν οι πρώτες κλοπές αμερικάνικων ρούχων και οι πρώτες εκτοξεύσεις γιαουρτιών στους "συμμάχους", ή σε διάφορα υπεροπτικά θηλυκά (κατά το κοινώς λεγόμενο "ψωνάρες") που περιφρονούσαν τους ντόπιους νέους (λίγα χρόνια όμως μετά οι έλληνες νέοι θα έπαιρναν θριαμβευτικά τη "ρεβάνς" τους με τις τουρίστριες που θα άρχιζαν να κατακλύζουν την Ελλάδα).

  Η "γιαουρτόμπαλα" πήρε ακόμα και κάμποσους ταγούς ή θεματοφύλακες της ελληνοχριστιανικής παράδοσης (π.χ. εκπαιδευτικούς, που εκείνη την εποχή είχαν και "διευρυμένες" -βλ. εξωσχολικές- εξουσίες), ή απλά αντιπαθητικούς ανέραστους ενήλικους που συνήθιζαν να κάνουν επιτιμητικό "κήρυγμα" στην "παραστρατημένη" νεολαία, ή σεξουαλικά ανώμαλους (βλ. παιδεραστές) που εκμεταλλεύονταν τη δυσχερή θέση των φτωχότερων ειδικά νέων, και γενικώς οποιονδήποτε θεωρείτο ότι προσέβαλε την προσωπικότητα της νεότητας.

  Ούτε, όμως ο περιβόητος "νόμος 4000" (που υπερψηφίστηκε και από σύμπασα την αριστερά), ούτε οι εξευτελιστικές διαπομπεύσεις των "τεντυμπόυδων" μπόρεσαν να ανακόψουν τη βαθμιαία εξέλιξη τής ελληνικής νεολαίας (ή τουλάχιστον του καλύτερου κομματιού της): μέσω της "παιδικής ασθένειάς" του, τού τεντυμποϋσμού, το νεογέννητο ροκ φαινόμενο είχε "μολύνει" και την Ελλάδα...

                          

                          

                   

   Έκτοτε πέρασαν εξήντα χρόνια και κάμποσα πράγματα έχουν αλλάξει, τόσο στη ροκ ως μουσική και ως κοινωνικό φαινόμενο, όσο και στις χώρες υποδοχής της. Κανείς, στην Ελλάδα και διεθνώς, δεν μπορούσε να φανταστεί το 1956, ότι οι σωματικές αντιδράσεις που προξενούσαν ο ξέφρενος χορός και η ξέφρενη αυτή μουσική, δεν θα αργούσαν να πυροδοτήσουν αντίστοιχες εγκεφαλικές. Ομοίως, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί το 1956, ότι η γενιά των "τεντυμπόυδων" θα κληροδοτούσε κυριολεκτικά το αντίστοιχό της (αλλά σε ωριμότερες "εκδόσεις": "γιεγιέδες", "φρικιά", πάνκς κλπ.) στις επόμενες γενιές νέων. Εξήντα χρόνια προσφέρουν, λοιπόν, μια συλλογική μνήμη κι ένα σεβαστό ιστορικό και κοινωνιολογικό υλικό, που μπορούσε -και έπρεπε- να γίνει αντικείμενο σοβαρού (δηλαδή επιστημονικού) απολογισμού. Γιατί, μέχρι πριν λίγα χρόνια οι μόνοι στην Ελλάδα που μπορούσαν να πουν κάποια πράγματα από τη σκοπιά της ροκ, όχι μόνο ως μουσικής αλλά και ως διεθνούς κοινωνικού φαινομένου, ήσαν οι δημοσιογράφοι που έγραφαν στον εγχώριο ροκ μουσικό τύπο (όσο για τους δημοσιογράφους των ημερησίων φυλλάδων, πολεμούσαν τη ροκ και τους ροκάδες με τόνους λάσπης). Όμως η δημοσιογραφική οπτική, ακόμα κι όταν δεν είναι επιδερμική, ακόμα κι όταν προέρχεται από ανθρώπους καταρτισμένους, δεν μπορεί να επιτύχει τη συστηματικότητα, τη συνθετική και αναλυτική δύναμη και την τοποθέτηση των γεγονότων στο μακρο-ιστορικό τους πλαίσιο. Το τελευταίο αποτελεί την προϋπόθεση για την κατανόησή τους, αλλά και τον αυτοσκοπό της επιστημονικής ιστοριογραφίας.

   Γι' αυτό παρακάτω θα παρουσιαστούν μερικές εργασίες από έλληνες επιστήμονες σχετικά με τη ροκ μουσική, όπως αυτή προσελήφθη από τους έλληνες νέους και όπως μετασχηματίστηκε ως κοινωνικό πλέον φαινόμενο και στην Ελλάδα από το 1956 μέχρι σχετικά πρόσφατα. Οι περισσότερες από αυτές έχουν ξαναπαρουσιαστεί εκτενέστερα σε αυτή την ιστοσελίδα, οπότε θα δοθεί περισσότερο βάρος στις υπόλοιπες.